Introspective/Kosova'ya Mudahale

Son zamanlarda uluslararasi platformlarda en cok gundemde olan konularan birisi NATO nun Kosova'ya mudahelesi. Gectigimiz hafta Birlesmis Milletler Genel Sekreteri Koffi Annan mudahalenin 'hakli' gerekcelerinden bahsetti. Sirplarin Balkanlarda yarattigi yeni bir krizin sicrayarak uluslararasi guvenligi tehlikeye atmasi en cok kaygi duyulan sey. Hernekadar hakli olarsa olsun, boyle bir mudahaleyi gerceklestirmeden once cok iyi dusunmek gerekir. Bunun cok onemli iki sebebi var. Birincisi Uluslararasi Iliskilerin vazgecilmez degerlerinden birisi olan 'ulusal egemenlik' olgusu, ikincisi ise direk mudahalenin getirecegi sonuclar ve uzun vadede doguracagi problemlerdir.

Birlesmis Milletler Guvenlik Konseyinin daimi uyelerinden Rusya ve Cin Halk Cumhuriyeti NATO'ya herhangi bir mudahele yetkisi verilmesine karsidirlar. Boyle bir karar almak Yugoslavya'nin 'ulusal egemenligine' saldiri olarak tanimlanir. Dunyanin dort bir yaninda ulkelerin kendi egemenliklikleri cercevesinde hukumetler ile gruplar karsi karsiyadir. Cecenya savasi, Dogu Timur, Sincan ve Tibet, Kasmir meselesi diye siralasak sonu gelmez. Kosova'da olanlarin hala hazirda dunyanin dort bir tarafinda devam eden olaylardan bir farki yoktur. NATO'nun yapacagi bir harekat Yugoslav egemenligini bir kenara birakacaktir. Boyle bir emsal su anda suregelen dunyanin cesitli bolgelerindeki etnik cekismelerinin yanisira gelecegin uluslararasi politikasinda cok buyuk problemler yaratabilir.

Ikinci olarak bir askeri operasyonun olacagini dusunursek durum daha da kaygi vericidir. NATO'nun bir askeri harekati gerceklestirecegini dusunelim. Gorunen gelismelerin cercevesi icerisinde Guvenlik Konseyi NATO'ya goreve vermeyecek. Uluslararasi Hukuka gore NATO'nun aslinda Guvenlik Konseyi kararina ihtiyaci yok. Guvenlik Konseyinin lehte karari aslinda gorevi daha da mesrulastirir. Fakat Guvenlik Konseyinden gelen mesajlar aleyhte. Butun bunlara ragmen ABD ve Britanya kendi baslarina hareket edebilirler. Boyle birseyi yapmak Birlesmis Milletlerin inandiriciligini ve, zaten cok fazla yaptirim gucu olmayan bu orgutun prestijini zedeleyecektir. Buda ABD deki muhafazakarlarin disinda kimsenin isine gelmez.

Son olarakta, olacak olan insan kaybi ve savasin derecelerini hesap etmek gerekir ki bu soruya kimse kararli cevap veremiyor. Kosova'daki etnik savasi askeri girisimle durdurmak demek Bosna benzeri havadan bombalamadan cok daha genis kapsamli ve yuksek ates gucu olan guclu bir kara kuvvetlerini gorevlendirmek demektir. Cunku madem Kosova'daki Yugoslav yonetimine karsi gerceklestirliyorsa bu harekat, orayi dolduracak gucun yonetimi kendi eline almasi anlamina gelmektedir. Arnavut yonetimi yuzunden bu bolgeyi savas alanina ceviren Sirplari durdurduktan sonra bu bolgeyi bosaltmak Sirplari daha kanli bir sekilde Kosovaya tekrar davet cikarmak anlamina gelir.

Butun bu ornekler ayrintilari ile cok genisletilebilir. NATO ulkelerinin dis isleri yetkililerinin ve askeri personelinin boyle bir mudahaleyi dusunurken cok iyi hesap yapmasi gerekiyor. Yukarida sorulan bazi sorularin cevabi bulunmadan ve bazi endiseler hesapli bir sekilde yatistirilmadan bir askeri harekata girisilemez. Aksi taktirde daha buyuk bir faciayi davet ediyor olabiliriz. Uzucu olan sey ise, butun bu hesaplar yapilirken Kosova'da daha neler olacaginin belli olmayisidir.

BURAK RENDE

22 Temmuz 1998

Önceki Yazilar