AVRUPA'NIN UNUTTUGU OYUNAVRUPA'NIN UNUTTUGU OYUNBirinci Dunya Savasi sirasinda yasanmis Ermeni trajedisini, emperyalizmin Ortadogu uzerindeki hesaplarini hesaba katmaksizin degerlendirmek, donemin belgelerinin hangi gercekler uzerinde oturdugunu gorememek demektir. 1915 olaylarina dair belge, mahkeme tutanaklari, sozel ifadeler, gazete haberleri emperyalist devletlerin cikarlari uzerine kuruludur ve bu cikarlar 1915 olaylarini aciklamada dikkate alinmak zorundadir. Hizla gelisen sanayilesme ve motor gucu ile ilgilerin odaklandigi petrol kaynaklari Birinci Dunya Savasi'nin altini cizen en onemli gerceklerden birisidir.
Sanayilesmis devletlerin planlari Ortadogu ve Azerbaycan petrol yataklari uzerinedir. 19.yy'in sonlarinda Lord Salisbury dostlarina yazdiklari bazi mektuplarda, Ingiltere'nin Misir ve civarindaki cikarlari icin Anadolu'da karisikliklar cikardigindan soz eder. Savas basladiginda ise, Osmanli icin savas sonrasinin planlari zaten yapilmisti. Kalbi bogazinda bulunan Osmanli'nin savas disina itilmesi cok kolay olacaktir. Savas basladiginda, itilaf devletlerine gore savas Osmanli icin bitmisti. Masada yapilan paylasmalarin en onemli kismi petrol yataklarina dayanmaktaydi.
O donemin ismiyle Ermenistan cok nazik bir yerde bulunmaktaydi. Bati kesimi ile Baku petrol yataklarina, asagi kesimi ile Suriye-Irak petrol yataklarina dayanmaktaydi. Ingiltere ve Fransa icin Ermenistan'a sahip olmak "Petrol"e sahip olmak demekti. Sahip olmanin sekli "Manda", "Manda"nin yolu da katliamlardan geciyordu. Bagimsizlik icin savasmaya hazir olan Ermeniler'in Lawrance'in altinlarina da ihtiyaci yoktu. Ermenilerin katledilmesi Ingilizlerin Ermenistan uzerindeki mandasini saglayacakti. Ingilizlerin Ermenilerin katlini kendi cikarlari icin arzuladiklarini soylemek yanlis olmaz. Nitekim savas sonrasi Ingiliz Parlementosu'nda soz alan bir Ingiliz Bakani Ermenistan ve Arap mandasindan soz ederken soyle soyler: "Aranizda, tum bu yapilanlarin bu milletlerin cikar ve istekleri icin yapildigini dusunen birisi var mi?".
Ermenilerin de katledilmek icin istekli olduklarini soylemek yanlis olmaz. Smith ve Mansel, eserlerinde Ermenilerin katliam hayalinde olduklarini bu sayede Bati'nin dikkatini cekmeyi planladiklarini soyler. Savas baslar ve Ermeniler planlandigi gibi Osmanli Ordusu'na isyan ederler. Osmanli agir kayiplar alir hatta Sarikamis yenilgisi ve olen 50.000 askerin nedeni olarak Ermeniler gosterilir. Rus isgali altindaki bolgelerden gelen Ermenilerin yuruttugu katliamlar bardagi tasiran son damladir. Osmanli, tehcir karari alir. Tehcir sirasinda yasananlarla ilgili iddialar ciddidir. Tum Bati basininda katliamlarla ilgili haberler cikar. Bolgede gorevli elci, konsuller, misyonerler, tehcirden kacan Ermenilerin ifadeleri bu yazilari susler. Rus isgali altinda yasanan Turk katliamlari ile ilgili en ufak haber yoktur. Cunku emperyalizmin cikari Ermeniler'in katliami uzerinedir.
Savas biter ve Osmanli sanildigi gibi erken olmasa da yenilir ve Istanbul isgal edilir. Vahdettin yaptigi bir aciklama ile Ermeni katliamlari sorumlularinin cezalandirilacagini ifade eder. Ardindan mahkeme kurulur. Mahkeme Ittihat ve Terakki Orgutunu Ermenileri katletmekle suclayan sahitlerin dinlenmesiyle baslar ve biter. Sahit listesi, Ermenilerin katledilme emrini bizzat Ittihat ve Terakki tarafindan telgrafla aldiklarini soyleyen ama hicbir telgraf kopyasi sunamayan ust duzey gorevlilerle doludur.
Sonucta, mahkeme Ermeni katliamlarini kabul edip onde gelen Ittihatcilari olumle cezalandirir. Her ne kadar bu mahkeme tutanaklari V.Dadrian tarafindan soykirimin tescili olarak kabul edilse de, yukarda bahsedilen cikar oyunlari nedeniyle, mahkeme tarafsiz kalamamistir. Ingiltere'nin mahkeme uzerindeki etkisinden cok, devleti Ingiliz'e sirin gorunerek koruma sevdasinda olan Vahdettin'in etkisi cok daha fazla olmustur. Istanbul'un isgali ile tamamen Ingiliz nufuzuna giren Vahdettin ile Ingiliz ve Fransizlarin dogrultusunda Ermeni Soykirim iddiasi tescillenmis boylece Ermenistan uzerinde bir kismi Ingiltere diger kismi da Fransa'ya ait olmak uzere manda kurulmustur.
1918 sonrasi Vahdettin tarafindan kurulan mahkemenin sonuclarini, ardinda yatan Emperyalist cikarlari hesaba katmaksizin soykirimin kabulu olarak iddia etmek durustce bir tutum olmasa gerek. Vahdettin ki, Ingiliz cikari icin Anadolu'daki Milli Direnis Hareketini bile bogmaya calismistir. Ermeni Sorununu aciklamada kullanilacak dokumanlar, bu mahkemenin tutanaklari olamaz.
12 Eylül 1997
© COPYRIGHT 1997, Turkiye Net (www.turkiye.net)