A K I L

Dinin temel kaynagi olan Kur'an-i Kerim insanlik dunyasina gelisi bakimindan vahye, anlasilmasi bakimindan da akla dayanir ve bunyesinde akil sozcugunu fiil olarak kullanarak akli calistirmanin onemini vurgular. Ancak bu akilcilik bilimsel verilere dayanmali ve Kur'an'in anlasilmasina yardimci bir yontem olmasi gerektigi gozden kacirilmamalidir.

Evrenin ve imanin sirlarinin cozulmesi ancak aklin isletilmesiyle mumkun olacaktir.

"..Ta ki, olen beyyine uzerine olsun, yasayan da beyyine uzerine yasasin. Allah elbetteki cok iyi isitir, cok iyi bilir."

Enfal Suresi 42. ayetinde sozu edilen beyyine akil ve idrakin isletilmesiyle elde edilen kanit demektir. O halde, Kutsal Kitap'ta sozu edilen iman akilla kucaklasan bir imandir. Az once verdigimiz ayetle de gorulur ki akila sirt donen bir imanin Kur'an'dan onay almasi olasi degildir.

Kur'an-i Kerim, insanlik dunyasina gelisi bakimindan vahye, anlasilmasi bakimindan da akla dayandigina gore, akil ve vahiy eleledir. Ancak akil en buyuk hunerini, vahye teslim olmasi gereken yerde durmakla gosterir. Boylece insanin hem akil hem de vahiyden yarar saglamasi olasidir. Akil alani, vahiy alani gibi ayrim yaptigimizda vahyin dunya meselelerine iliskin konulara el atmadigini soylemek ya da sanmak yanilgisina dusmemeye dikkat etmeliyiz. Cunku Kur'an-i Kerim, insan yasaminin hemen her sorununa el atar. Burada olcu olan, Kur'an bir soruna el atiyor mu? yoksa onu akla mi birakiyor? sorularina verecegimiz yanita baglidir. Eger cozum akla birakiliyor ise ona Kutsal Kitap'in daha genis anlamiyla da dinin mudahalesi soz konusu degildir.

Bu olculer icinde Islam, akilci din ve akil dinidir. Elbetteki bu her onune gelenin din adina fetva vermesini hakli gostermek icin kullanilmamalidir. Cunku "Islam akilla celismez, o halde benim aklim bu isi boyle daha mantikli buluyor" diyerek dini ulu orta yoruma tabi tutmak, akil ustu bir kurum olan vahyi akla mahkum etmek demek olacagi icin dinin yapisina, ozune ters olur bunun sonucunda da ortada din kalmaz.

"Sozleri dinleyip karsilastirarak, en guzeline uyanlari mujdele! Iste onlar, Allah'in dogru yola ilettigi kimselerdir ve iste akil sahipleri onlardir."

seklindeki Zumer Suresi 18. ayeti ilme ve bilgiye onem verilmesi ve

"Hakkinda bilgin olmayan seyin ardina dusme! Cunku kulak, goz ve gonlun hepsi bundan sorumlu tutulacaktir."

diyen Isra Suresi 36. ayeti ile de zanna, hayale uyulmasinin yerilmesi, tebligin en iyi bicimde gerceklesmesinin vahyi asmayan akil ve ilim ile mumkun oldugunu belirtir.

Kur'an-i Kerim'i teblig etmenin ve bilgi aktarmanin baslangici, okumak, okumayi onermektir. Once okuyarak, sonra da dusunerek gercege ve dogruya ulasmaz miyiz?

"Kitabi okuyup duruyorsunuz; hala dusunmeyecek misiniz."

(Bakara, 44) ile vurgulanan dusunmek, akil isletmenin baslangicidir.

Kur'an genel ilkeler ve hukumler koyarak bunlar disinda kalan konulari asagidaki uc esasa gore hukme baglamak uzere insana birakmistir:
      1 - Kur'anin ilkelerinin ve hukumlerinin felsefesi ve ruhuna bagli kalmak,
      2 - Akil ilkelerinin ve akli cabalarin amaclarina bagli kalmak,
      3 - Hakkinda hukum koyulmak istenen konunun bilimsel olarak iyi incelenmesi ve arastirilmasina bagli kalmak.

Asil ilke, Kur'an'in her ayeti ve sozcugu her bir toplumda uygulaniyor ya da uygulanmiyor diye hukumsuz kalmis anlamina alinmamasidir. Cunku Kur'an bir toplum ve zaman icin olmayip, her zaman ve butun toplumlar icindir, evrenseldir. Bir zaman uygulanmayan bir ayet, baska bir zaman ve yerde uygulanma olanagina sahip olabilir. Kutsal Kitap, Kur'an-i Kerim'in anlasilmak uzere indirildigi ortadadir. O halde, butun muslumanlar bu yuce kitabi anlamaya calismalidirlar. Ancak kisi sadece kendi olanagi ile yetinmeyip, "el elden, akil akildan ustundur" atasozumuzle vurgulanan kendimizden daha iyi ve dogru olanin var olabilecegi gercegiyle gerektiginde ileri bilgi derecesindeki kisilere yada kurumlara gidebilmeli, yardim isteyebilmelidir.

Daima akilda tutulmasi gereken nokta ise; ayetlerin tek tek degil bir butun halinde anlasilmasidir. Kur'an-i Kerim bir butundur. Butunlugun ortadan kaldirilarak tek tek ayet irdelenmesi ya da anlasilmaya calisilmasi ya da ayetlerin bagimsiz olarak aciklanmasi yanlis sonuclara goturur. 6236 ayet olarak indirilmis olan bu Kutsal Kitabin yine butun bu ayetler toplulugu olarak anlasilmaya calisilmasi gerekir. Anlamak icin ise tek sart okumaktir. Okumak icin ise bazi alimlerin yaptigi gibi sartlar ileri surmek dogru degildir.

Akil, vahiy ve ilimin onemi ve iliskileri konulu bu soylesimizde son sozu yine Kutsal Kitap' tan ayetler ile tamamlayarak gelecek hafta ahlak konusuna devam edebilmek umidiyle

Saglicakla!....

"Yaratan rabbinin adiyla oku! Insani embriyodan/ilisip yapisan bir sudan/sevgi ve ilgiden yaratti."(Alak, 1-2)
"..Ve Kur'ani agir agir, dusune dusune oku."(Muzemmil, 4)