Enver Pasa ve Kultur Mirasimiz

Enver Pasa Kimdir?

Tarihin bir tesadufu mu yoksa bir ironisi mi, Mustafa Kemal ve Enver Pasa'nin dogum tarihleri ayni seneye, 1881'e rastlar. Bu iki basarili ve milliyetci asker gencliklerinde onemli askeri basarilar kazanmislardir. Ataturk Trablusgarb'da, Balkan Harbi'nde ve Canakkale'de onemli kahramanliklar gostermis daha sonradan da Padisah'a ve Isgal Kuvvetlerine karsi Turk Milleti'nin Kurtulus Savasi'ni baslatmis, bugunlere kadar gelebilmis bir yeni Turk Devleti'nin kurulmasina oncu bir askeri ve siyasi lider olmustur.

Enver Pasa ise Harp Okulu'ndan mezuniyetinden sonra kisa zamanda binbasiliga kadar yukselmis, Ittihat ve Terakki Cemiyeti'ne katilmis, totaliter II.Abdulhamid rejiminin bitirilmesi ve Mesrutiyet'in yeniden ilan edilmesi icin onemli roller ustlenmistir. O da artik 600 yillik imparatorluk hayatinin sonuna gelmis olan Osmanli Imparatorlugu Devleti'nin ayakta kalmasi ve aldigi yaralari iyilestirebilmesi icin olanca gucunle savasmistir. Birinci Dunya Savasi ardindan diger tum Ittihat ve Terakki liderleri gibi Turkiye'yi terk etmis, Odesa, Berlin ve arkasindan da Moskova'ya gitmistir.

Enver Pasa "Bogaz'daki Hasta Adam"i tedavi edememis fakat Turkiye'den kactiktan sonra Rus boyundurugu altindaki Turk Halklari'nin bagimsizliklarina kavusmalari ve devasa buyuklukteki -o zamana kadar kurulamamis- yeni bir Turan Imparatorlugu'nu olusturmak ugrunda hayatinin son yillarini Kizil Ordu'ya karsi savasarak gecirmistir:

Enver Pasa, Batum'da Turkiye Suralari Partisi'ni kurmus ardindan da Moskova'ya giderek Lenin ile gorusup Baku'de bir Islam Kongresi'ni toplayabilmek icin ugrasmistir. O siralarda Azerbaycan Rus boyundurugundan kurtulup, tarihinin ilk bagimsiz cumhuriyetini kurmus fakat hukumet krizleri ve bir taraftan da devam eden Rus baskisi altinda yeni buyuyen bir cocugun bocalamalarini yasamistir. Enver Pasa hayati 2 sene suren bu "Bagimsiz Cumhuriyet"de pek az taraftar bulabilmisti.

Enver Pasa Kafkaslar'dan bagimsizlik hareketlerinin yogun oldugu Turkistan'a (bugunku Orta Asya Cumhuriyetleri'nin bulundugu bolge) gecmis ve burada kurtulus hareketleri icindeki Turk Beyleri'yle Kizil Ordu'ya karsi savasa girmistir. Buhara Emiri'nin adamlarini da kendi kuvvetlerine katarak bugunku Tacikistan'da Dusanbe'yi geri alarak tum Rus kuvvetlerinin Horasan ve Buhara'dan geri cekilmelerini talep etmistir. Rus kuvvetlerine karsi yenilgiye ugrayan Enver Pasa Avrupa'ya donmeye karar vermis olsa bile 1922'de Turkmen beyleri ile Bolsevik kuvvetlerine karsi savasirken bir avuc asker ile sehit dusmustur.

Basarili bir Turk askeri olan Mustafa Kemal de Enver Pasa gibi benzer bir egitim almis ve Osmanli ordularinda askeri ve siyasi liderlik yolunda ilerlemeye baslamisti. Mustafa Kemal 1919 yilinda Samsun'a cikip -ileriyi goren ve de realist bir vizyonla- Anadolu'da Turk Milleti'nin Kurtulus Savasi'na onderlik ederken Enver Pasa Rus boyundurugunda olan diger Turk milletlerini uyandirma cabalari icindeydi. Bu yonu ile Osmanli tarihinde diger Turk Milletleri'nin tarih sahnesinde kendi ayaklari ustunde durmalarina yardimci olan ve bu ugurda hayatini feda eden ornek bir Turk devlet adami ve askeridir. Enver Pasa hayalperest ama hic kuskusuz da -vatanperver ve milliyetci- bir kahramanimizdir. O Turkiye ve Turk Dunyasi'nin tum Turkleri arasinda essiz bir kopru niteligi tasiyan tarihi bir kisiliktir.

Enver Pasa'nin nasi sehit dusmesinin 74'uncu senesinde Tacikistan'dan Turkiye'ye getirilip, 4 Agustos 1996 tarihinde Itthihat ve Terakki'nin diger uyeleri ve onderleri Talat Pasa, Mithat Pasa ve Mahmut Sevket Pasa'nin da anitmezarlarinin bulundugu Hurriyet'i Ebediyye tepesine defnedildi. Enver Pasa'nin ve Turkiye'nin bu gune kadar yetistirdigi butun kahramanlarinin ruhu sad olsun...

Kultur Mirasimiz

Enver Pasa gibi yurdunu terk etmek zorunda kalmis bir de Nazim Hikmet var. Enver Pasa hayat alevi sonen bir imparatorlugu kurtarmaya, "Bogaz'daki Hasta Adam"i tedavi etmeye calismis, kah Kirim'da, kah Azerbaycan'da savasmis ve sonunda Orta Asya'nin tozlu, ucsuz bucaksiz steplerinde Kizil Ordu karsisinda Turan Imparatorlugu'nu kurma ruyasi ugrunda bir avuc askeri ile sehit dusmustur. Nazim Hikmet ise zamanin sosyalist dusunceleri yuzunden ulkesini terk etmek zorunda kalmis, Moskova'da Sovyetler Birligi'nde yasamis ve Moskova'da da olmustur. O sosyalizm taraftarlari tarafindan olumsuzlestirilmis fakat bu ideolojiden uzak olan kimseler tarafindan da hem Turkiye'de hem de dunyanin bircok ulkesinde essiz edebi eserleriyle sevilmis, milliyetciligi, vatanina ve yurdunun insanina olan sonsuz aski ile de Turk Insani'nin onemli Kultur Miraslari'ndan birisi haline gelmistir.

Onun vatan aski ile Turkiye topraklari uzerinden baska ulkelere giderken; ucaktan ya otuzbin feet'den bir harita gibi ya da bir geminin kupestesinden ozlemle seyrettigi anavatani Anadolu'ya bakarken ya da -uzaktan duslerken- yazdigi siirlerdeki vatan aski hangi Turk ya da Turkiye evladini yureginin en derinlerinden etkilemez ki?

Ecdadimizin yurtlarindan cok uzakta yasamlarina cizdikleri yolun ucunda hayata goz yumduklari topraklardan birkac guzel mermerin susledigi "anitmezar"lara tasindiklari gunlerdeyiz...

Zamaninda hain diye surgune gonderilen ve bir daha da yurduna donememis olan essiz vatanperver ecdadimizin ve bugunun "Cagdas Turkiye"sinin temsilcilerinin ilk olarak kultur mirasina dort elimizle sahip cikmaliyiz.

Mehmet Binay

24 Agustos 1996

Marmaris

BÜYÜTEÇ Arsivi