Orta Dogu'da Yenilikler ve
Kuzey Irak'ta Yeni Bir Olusum

Korfez Savasi'nin arkasindan Kuzey Irak'ta yeni olusum izlendi. Savasta Bati'nin Kuzey Irak'taki Kurtlere koruma ve ozerklik sozu vermeleri ve 1992 yilinda da yapilan yerel secimlerle Kurt parlamentosunun kurulmasinin ardindan bolgedeki Kurt varligi daha resmi ve ozerk bir nitelik kazandi.

Kuzey Irak Kurtleri'nde Ayrilik

Celal Talabani (KYB - Kurdistan Yurtseverler Birligi) ve Mesut Barzani (KDP - Kurdistan Demokratik Partisi) onderliginde iki grup olarak birlesen Kuzey Irak Kurtleri, Kurt Parlamentosu'nu esit uye sayisi ile kurdular. Fakat bu iki sahsiyet etrafinda gelisen olaylar ve Kurt Otonom Bolgesi'nin gun gectikce de daha resmi ve de uluslararasi nitelik kazanmasiyla bu iki lider arasindaki koltuk kavgasi ve ayriliklar da cogaldi.

Ozellikle ambargoya karsi Turkiye ile yapilan kacak ticaretden alinan vergiler konusunda buyuk anlasmazlik cikti. Karsilikli yolsuzluk iddialari ile baslayan sorunlar, iki partinin Irak disinda Washington'da ayri ayri ofislerini (temsilcilige benzer bir yapida) acmalari ile dis politikada da ayriliga gitti. Sonunda 1994 yilinda KDP ve KYB arasinda sicak bir catismaya donusen anlasmazlik iki yil surdu ve binlerce kisinin olumune yol acti.

BM ile Irak Arasinda Gorusmeler ve
Irak'a Karsi Ambargo Zayiflatiliyor

Iki yil suren bu kanli catismanin ardindan Amerika yonetiminde baslayan ateskes gorusmelerinde en cok tartisilan konu yine gumruk gelirlerinin ve ateskesin korunmasi oldu. 1996 yili Mayis ayinda Irak ile BM (Birlesmis Milletler) arasinda baslayan gorusmeler sonucunda Irak'in dis pazarlara petrol satisinin belirli bir miktarda (senelik 2 milyar dolar) serbest birakilma karari alindi. Bu gelirin 300 milyar dolarlik bir kismi da Kuzey Irak Kurtleri'ne BM tarafindan yardim olarak verilecekti; nitekim Irak petrolunun buyuk bir kisminin Turkiye'nin Yumurtalik limanina tasindigi boru hatti jeostratejik onemi olan Kuzey Irak'tan gecmektedir. Barzani (Kurdistan Demokratik Partisi) Irak Petrol Bakani ile petrolun tasinmasindan elde edilecek gelirden alacagi pay uzerinde de gorusmelerde bulundu.

Agustos ayinin sonunda KDP ile KYB, Londra'da yeni bir ateskes anlasmasini gorusmek uzere bir araya geldiler. KYB adina gorusmelere gelen Adnan Muftu, anlasmaya vardiklarini soylese de ertesi gun KYB tanklari Erbil'e giriyorlardi. KYB'nin ve lideri Talabani'nin Iran tarafindan desteklendigini ve Iran kuvvetlerinin de Kuzey Irak topraklarini gectiginin aciklayan KDP Lideri Barzani, bunlarin uzerine Bagdat'dan yardim istedi. Son zamanlarda bir hayli zayiflamis olan ve uluslararasi gucunu aktuel bir duruma getirmek isteyen Saddam Huseyin bu durumdan yararlandi ve hemen askeri guclerini Kuzey Irak'a gonderdi. Saddam'in kuvvetleri, Erbil'i ele gecirdiler; Talabani onderligindeki KYB'yi safdisi biraktilar ve Barzani'nin (KDP) hemen hemen tum Kuzey Irak'a hakim olmasina yardim ettiler.

Clinton Saddam Rejimine Karsi Harekete Geciyor

Israil-Arap Baris Sureci'nin, Israil'in yeni muhafazakar Netanyahu hukumeti ile yavaslamaya girmesi, Suudi Arabistan ile Amerika'nin iliskilerinin beklendiginden daha tatsiz bir seyirde olmasi, Turkiye'de Islamist Basbakan Erbakan'in yeni "Islam Ulkeleri ve Iran" politikasi ve Irak'a karsi uygulanan ekonomik ambargonun hafifletilmemesi gibi konulardan dolayi Orta Dogu'da Amerika'nin ratingi son zamanlarda azalmisti. Saddam kuvvetlerinin de Barzani tarafindan Kuzey Irak'a cagrilmasi ve akibinde Saddam rejiminin BM kararlarini ihlal ederek Kuzey Irak'taki siyasi tabloyu Barzani lehine degistirmesi sonucunda ABD Baskani Clinton, Irak'a karsi askeri bir darbeye karar verdi. Cunku Amerika'nin bolgede Barzani ve Talabani'ye yeterince ilgi gostermemesi, Barzani'nin Bagdat'a, Talabani'nin ise Tahran'a yaklasmasina neden olmustu. Clinton, 5 Kasim'daki Baskanlik Secimleri oncesinde dis politikada kazanacagi basarilarin secimlerde kendisine iyi puan katacagini bildiginden dolayi Irak'daki bu yeni gelismeyi kullanip, askeri kuvvetlerini Saddam'i devirmek icin harekete gecirdi. Boylelikle hem Irak'ta ve Kuzey Irak'ta ve Orta Dogu'da ihtiyacini duydugu ratinge kavusabilecekti.

Fakat halen sona ermemis olan bu harekat hemen hemen hicbir Bati ulkesi ve Orta Dogu ulkesi tarafindan onaylanmadi. Cunku su anda Irak'in butunlugu, Orta Dogu'da ozellikle Iran Rejimi'ne karsi onemli bir denge unsurudur ve bu da bolge ulkeleri tarafindan oldugu gibi Bati ulkeleri tarafindan da bilinmektedir.

Arap-Israil Barisi Irak'taki bir "Guc Boslugu"ndan yara alabilir. Amerika onderliginde "Devlet Teroru"ne karsi (Suriye-Iran) olusturulmaya calisilan Bati ve Demokrasi yanlisi "Israil-Turkiye Ittifaki"na Urdun de katilmalidir. Amerika'nin Urdun ile olan iliskileri Korfez Savasi'ndan sonra Urdun'in savas suresince Irak yanlisi olmasi yuzunden zayif kalmistir. Urdun Krali Huseyin'in Arap Ulusu icindeki milli ve tarihi-dini rolu Orta Dogu Barisi acisindan onemlidir ve Amerika tarafindan Orta Dogu Baris Sureci'nde ve Irak'taki bir olasi guc boslugunda iyi kullanilmalidir.

Kurt Liderligi

KDP lideri Mesud Barzani'nin Talabani'yi (KYB) son askeri ve siyasi gelismelerle safdisi birakmasi ve bu basarisi icin Saddam Huseyin'e yaklasmasi onun Kuzey Irak Kurt Otonom Bolgesi'ne tamamen hakim olmasi anlamina gelmektedir. Bundan sonra bir sure hem Amerika hem de Bagdat Rejimi, hem Turkiye hem de Orta Dogu ulkeleri ile Bati Ulkeleri Kuzey Irak ile ilgili meselelerde karar ve pazarlik masalarinda Barzani'yi karsilarinda bulacaklardir. Bu yeni gelisme ile Kuzey Irak'taki siyasi cekisme ve liderlik savasi Barzani'nin liderligiyle sona ermistir; ve Kuzey Irak'in uluslararasi niteligi bundan sonra guclu bir liderlik ile daha da pekisecektir.

Fakat butun bunlarin gerceklesmesi ve yururlukte kalmasi PKK'nin Kuzey Irak'taki varligi ve calismalarina da baglidir. Barzani'nin, Abdullah Ocalan'a (PKK lideri) olan yaklasimi hem Kuzey Irak'in yeni duzeni hem de kendi liderliginin saglamligi acisindan kritik bir onem tasimaktadir.

Mehmet Binay

16 Eylül 1996

Istanbul

©COPYRIGHT 1997 TURKIYE NET (Her hakki saklidir).

BÜYÜTEÇ Arsivi