Turkiye'nin Kuzey Irak PolitikasiTurkiye'nin Kuzey Irak PolitikasiKDP*'nin lideri
Mesud Barzani ile KYB** lideri
Celal Talabani arasindaki siyasi cekismenin Amerika destekli anlasma cabalariyla
da bir anlasmaya goturulememesi ardindan bu iki sahsiyet arasindaki cekisme
gectigimiz haftalarda sona erdi. Talabani, Barzani'ye karsi Iran'i arkasina
alarak kendisini korumaya alirken Barzani de bu duruma kendisini Bagdat'in,
Saddam'in tarafina yerlestirerek cevap verdi. Ayni topraklari paylasamayan
iki lider, aslinda zaman zaman dusmani olan ama cikarlari oldugu anda da
kirk-yillik-dost olabilen Tahran ve Bagdat'in yanina gectiler(bu herhalde
uluslararasi iliskilerin vazgecilmez bir kurali olsa gerek?!). Saddam'in
kuvvetleri BM'in kararlarini hice sayarak Kuzey Irak'a girerek, Talabani'yi
neredeyse tum Kuzey Irak'tan temizleyerek, Kuzey Irak'in Iran sinirina kadar
itti. Boylelikle Kuzey Irak'ta uzun zamandir suregelen liderlik savasi Barzani'nin
zaferiyle sonuclandi.
Turkiye'nin uzun bir suredir Kuzey Irak'taki Kurt Varligi'na karsi bir
politikasi yoktu; zira Turkiye, Kuzey Irak'i icindeki Guc Boslugu'ndan ve
Cekic Guc'un Turkiye topraklarindan Irak'taki operasyonlarina devam etme
iznini elinde bulundurmaktan dolayi PKK gerillalarini kolayca takip edebilecegi
ve gerektiginde de girip cikacagi bir avuc toprak olarak goruyordu. Turkiye'nin
siyaset cizgisini olusturan burokratlar da Kuzey Irak'i ve Turkiye'deki
Kurt Sorunu'nu da sadece bir "Ic Guvenlik" ve "PKK
Teroru" meselesi olarak gorduklerinden dolayi ne Kuzey Irak'taki
Kurt liderlerini onemsiyorlar, ne de Kuzey Irak'ta Bati'nin yardimiyla olusturulan
"Kurt Otonom Bolgesi"ni dikkate aliyorlardi. Sonunda olan
oldu; iki Kurt lideri arasindaki anlasmazlik bitirildi; Talabani safdisi
birakildi ve Barzani Kuzey Irak'in uluslararasi manada taninmis lideri oldu;
Turkiye karsisinda birkac sene once Ankara'ya geldiginde ilgi bile gostermedigi
bir adami karsisinda kendi ic guvenligi icin son derece onemli olan bir
komsu bolgenin lideri olarak buldu.
Mesud Barzani, 19 Eylul Persembe gunu Ankara'ya geldi. Bir devlet lideri
gibi karsilandi ve Turk Disisleri Bakani ile gorustu. Barzani'nin Turkiye'den
beklentileri oldugu gibi bu sefer aslinda daha cok Turkiye'nin Barzani'den
istekleri bulunmakta.
PKK, Turkiye'nin Dogu Anadolu Bolgesi'ne karsi operasyonlarini en cok
Suriye disinda Kuzey Irak'tan ve Iran'dan surdurmekte. Bu nedenle de Turk
Ordusu Korfez Savasi bittiginden beri zaman zaman Kuzey Irak'a giriyor ve
gerektiginde de uzun sure bu topraklarda kalip PKK gerillalarina ve PKK
kamplarina karsi savasiyordu. Turkiye'nin iste bu anda istedigi Kuzey Irak'ta
on kilometrelik bir emniyet seridi yaratmak ve istedigi anda sinir otesine
gecerek, PKK ile savasmaktir.
Kismen Kuzey Irak topraklarinda da bulunan PKK, aslinda diger Kurt liderleri
icin de iyi diplomatik iliskiler icinde olunmasi gerekilen bir gercek. Ocalan'in
istedigi anda Kuzey Irak'ta bolgedeki rejime de zarar vermesi cok buyuk
bir ihtimal. Mesud Barzani, ustunlugunu daha yeni kanitlamis iken gucunu
tehlikeye dusurecek bir yeni rakip ya da dusman edinmek istemeyecektir.
Boylelikle Barzani, Turkiye'nin PKK'ya karsi kendisinden istedigi arzularini
hangi derecede dikkate alir bilinmez. Ayrica Barzani, Turkiye tarafindan
istenen on kilometrelik guvenlik seridinin muhtemel askeri operasyonlar
yuzunden "Kuzey Irak - Turkiye" arasindaki ticari iliskileri
ve de yore halkinin huzurunu tehlikeye sokacagini da bilmektedir. Hatirlanacagi
uzere iki Kuzey Irak Kurt lideri; Barzani ile Talabani arasindaki anlasmazlik
da sinir otesi gerceklestirilen ticaretten alinan vergilerin paylastirilmasi
ve korunmasi konusundan cikmisti. Barzani, su anda Turkiye'nin Kuzey Irak'in
iktisadi duzenini bozacak hicbir teklifine evet demeyecektir.
Barzani, Bagdat desteginde Kuzey Irak'taki liderligini kanitlamis dahi
olsa Talabani'nin varligi ve popularitesi halen devam etmektedir. Gelecege
ait hicbir sozun verilemeyecegi bu denli degisken bir bolgede Barzani'nin
liderligi de sonsuz olmayacaktir. Ayrica Amerika ve Bati Avrupa tarafindan
da bu bolgede kayitsiz sartsiz tek bir liderin varligi arzulanilmamaktadir.
Bati Avrupa ve Amerika (ki Turkiye de bu oyundadir) Orta Dogu'da
yerel liderlerin fazla guclenmesini ve diktatorluge varan bir yonetim kurmalarini
da istememektedirler.
Turkiye, Talabani'nin varligi goz onunde bulundurularak hem Barzani ile
hem de Talabani ile iyi iliskiler icinde olmalidir. Turkiye'de PKK'ya endekslenen
Kurt Sorunu Kuzey Irak'taki diger Kurt liderlerinin tutumlari ve siyasi
cizgileri ile yakindan alakalidir ve bir butun icinde ele alinmalidir.
________________________________________________________
* KDP: Kurt Demokratik Partisi;
lideri Mesut Barzani (geri dön...)
** KYB: Kurt Yurtseverler
Birligi; lideri Celal Talabani (geri dön...)
22 Eylül 1996
Istanbul/Frankfurt a.M.
©COPYRIGHT 1997 TURKIYE NET (Her hakki saklidir).