Rusya uzerinde Kara BulutlarRusya uzerinde Kara BulutlarRusya Federasyonu Baskani Boris Yeltsin, Haziran ve Temmuz aylarinda gerceklesen Rusya Baskanlik Secimleri'nin birinci ile ikinci asamalari arasinda bu sene ucuncu olarak bir kalp krizi daha gecirdi. O tarihten bu yana da kamuoyundan uzaklasan baskanin ciddi kalp yetmezligi cektigi ve acik kalp ameliyati gecirmesi gerektigi soylentileri hem Rusya'daki siyasi ve ekonomik cevreleri calkaladi, hem de tum dunyada Rusya'daki demokrasi ve serbest pazara gecis sureci acisindan endise yaratti.
Eylul ayinin basinda ise Yeltsin, kamuoyuna acik olarak acik kalp ameliyati gecirmesinin kacinilmaz oldugunu acikladi. Gectigimiz hafta ise bir suredir Moskova yakininda bir sanatoryumda bulunan Yeltsin'in su anda ameliyata hazir olmadigi ve surenin daha iki-uc ay daha uzatilmasi gerektigi bildirildi. Moskova'da yine gectigimiz hafta duzenlenen kardiyoloji kongresine katilan Alman uzman Dr. Hans Borst, uygulanacak operasyonun ertelenmesinin Yeltsin'in saglik durumundaki ciddi komplikasyonlarin isaretcisi oldugunu bildirdi. Bu gecikmenin kalp disindaki diger organlardaki (karaciger, vb) rahatsizliklardan dolayi oldugunu da sozlerine ekleyen uzman kardiyolog bunun yapilacak ameliyattaki hayati riski de artiracagini bildirdi.
Yeltsin'in baskanligini bir suredir hasta olarak part-time surdurmesi, gorevlerinden ve guclerinden bir kismini Basbakan Cernomirdin'e devretmesini mecburi kildi. Anayasaya gore Yeltsin'in olmesi ya da calisamayacak duruma gelip gorevinden cekilmesi durumunda baskanligi uc ay boyunca basbakaninin surdurmesi ongoruluyor. Fakat bu siyasi bosluk sorunu Cernomirdin'in Baskanlik Gorevi'ni kismen ustlenmesi ile tam anlamiyla cozulmus degil!: Rusya'da son secimlerde de goruldugu uzere Komunist Parti Baskani Zuganov, asiri milliyetci gruplar (Jirinovski) ve de secimlerin basarili bagimsiz ucuncu adami eski General Lebed de Rusya'da liderlige ve Baskanlik Koltugu'na talip.
Son Baskanlik Secimleri'nde %15'lik bir oy oranina erisen Eski General Lebed, secimlerden sonra halk arasindaki popularitesi itibariyle Baskan Yeltsin'in "Milli Savunma Danismanligi" gorevine atanmisti. Bu sure icinde secimler oncesi ateskes imzalanmasi ve secimlerin hemen ardindan sert bir askeri operasyon daha baslatilmasinda ve izlenen tum askeri cizginin olusturulmasinda Lebed'in buyuk payi var.
Baskan Yeltsin'in tum yaz aylarinda siyaset sahnesinden yavas yavas cekilmesi ve calismalarini da asgari bir seviyeye indirmesinden bu yana Lebed hukumet icinde ayrilikci ve elestirici bir tutum takindi. Ozellikle liberal ekonomik reformlarin uygulayicisi Cubais'in yeniden eski gorevine atanmasindan sonra Cubais'in ve de Basbakan Cernomirdin'in politikalarini alenen tenkit etti ve Basbakanlik koltuguna da goz diktigini kanitladi. Baskan Yeltsin'in yoklugundan yararlanip Yeltsin'in siyasi sahneden uzaklasmasi durumunda da Baskan Adayi oldugunu hissettirdi.
Ruslara karsi gecmisi yuzyillara dayanan Cecen Direnisi ve iki senedir suren "Rus-Cecen Sicak Savasi" bu yaz icinde gel-gitli baris anlasmalari ve bozulmalariyla bu Eylul ayinda son durumuna geldi. Rus Hukumeti Cecenlere tam bagimsizligi su anda verilmeyecegi fakat bes yillik bir otonomi statusunun daha sonra bir referendum ile tam bagimsizliga kadar goturulebilecegi kararini verdi. Bes yil icinde ne olacagini simdiden kestirmek ve Cecenistan'in mutlak bagimsizligina da simdiden garanti vermek guc. Fakat tum belirsizliklere ragmen Rus Ordusu'nun Cecenistan'da buyuk bir yenilgiye ugradigi da bir gercek. Cecen tarafinda oldugu gibi Rus Ordusu'nda da simdiye kadar verilen sayisiz olu tum Rusya'da halk arasinda Rus Hukumeti'nin Cecenistan politikasina karsi bir hosnutsuzluk da uyandirmisti. Diger taraftan Cecenistan'da ugranilan askeri basarisizlik Rusya Federasyonu'ndaki diger etnik cumhuriyetlerde de bagimsizlik seslerini yukseltti.
Yeltsin'in saglik durumunun duzelmesi halinde bile gorevlerini eski yogunlugunda yapamayacagi tibbi bir gercek. Yeltsin'in siyasetten cekilmesi ya da ani olumu, kritik bir gecis donemindeki Rusya'yi siyasi istikrarsizliga, Komunistler'in yeniden yonetime gelmelerine ve de hatta yeni bir askeri darbeye goturebilir.
Sovyetler devrinde de Moskova ve tum Sovyetler Imparatorlugu Kruscev ve Brejnev gibi hasta baskanlar tarafindan yonetilebiliyordu. Fakat o zamanlar verimliligi ve urettikleri tartisilir ama istikrari mukemmel olan bir sistem, bir rejim vardi... Simdilerde ise devasa bir olu imparatorlugun mirascisi olan Rusya'da hasta bir Baskan ve artik islemeyen ve reformlar ile degistirilmek istenen bir sistem var.
Rusya'nin icindeki bu kritik gecis sureci icinde Yeltsin'in Otoriter Siyasi Kisiligi ya da "bir benzeri" Rusya icin hayati bir onem tasimaktadir. Ozellikle Sovyetler'den ayrilmis Cumhuriyetler'in, Avrupa ve Avrasya'nin barisi ve iktisadi gelecegi Rusya'nin siyasi istikrarina ve liberal reformlarinin basarisina baglidir. Rusya kadar buyuk ve jeopolitik onemi olan bir ulkenin parcalanmasi ya da ic karisikligi bu ulkenin hatta dusmanlari icin bile cozulmesi son derece zor sorunlar ve dengesizlikler doguracaktir.
30 Eylül 1996
Frankfurt a.M.
©COPYRIGHT 1997 TURKIYE NET (Her hakki saklidir).