Eylül ayinda Azerbaycan'a yapmis
oldugum seyahatte gazeteciler ve siyasi liderler ile petrol meselelerinde
otoriter kimseler ile gorusmelerde bulundum.Eylül ayinda Azerbaycan'a yapmis
oldugum seyahatte gazeteciler ve siyasi liderler ile petrol meselelerinde
otoriter kimseler ile gorusmelerde bulundum.
Geçen yazimda Musavat Partisi baskani Isa Gamber ile yapmis oldugum roportaji yayinlamistim. Bu yazimda da Azerbaycan'in bagimsizliginin kazanilmasinda çok büyük önemi olan ve halk icinden baslayarak gelisen Milli Halk Cephesi'nin ikinci baskani Ali Kerimov ile yaptigim roportaji yayinliyorum. Milli Halk Cephesi, muhalefetteki bir siyasi parti olarak calismalarina devam ediyor. Partinin halen baskani Ebulfez Elçibey, Nahcevan'da siyasetten kismen uzakta entellektüel calismalar ile ugrasmaktadir. Ebulfez Elçibey'in, Milli Halk Cephesi baskanligindan resmi olarak çekilmesi söz konusu olursa, potansiyel bir baskan olarak Ali Kerimov görülmektedir.
Ali Kerimov, 28 yasinda bir hukukçu ve siyaset adamidir. Bu denli genç bir yasta vizyonu bu derecede genis ve gelecekten umutlu genç siyaset adamlarinin Türkiye'nin de gelecegi için çok gerekli olduguna inaniyorum.
Azerbaycan'in siyasi partilerinin kisa bir tarihi icin burada daha once yayinlanmis bir yazimi okuyabilirsiniz.
MEHMET BINAY: Sayin Ali Kerimov, direk bir soru ila baslayayim; Gerb standardlarinda emokrasi ne vakt Azerbaycan'a gelecek?
ALI KERIMOV: Vakt söylemeyi bu meselede çox çetindir. Ama bir sey kesin ki demokratiaya biz geleceyig. Haydar Aliyev iktidara geldikten sonra 91. ilin Iyulunda(Temmuz) çox seyler etdi ki, Azerbaycan'in bu demokrasi yolundan döndürebilsin. Indiye keder tek Azerbaycan Halk Cephesi'nden, aktivlerinden, aktiv üyelerinden minbesyüze gadar adam hapishanalarden geçti. Çox saklanmadi ama bes gün, on gün, bir ay, alti ay,... birlikte minbesyüz kisi hapishanalardan geçti. Indi de birçox adam hepishanalarda galir. Ama biz öz faaliyetimizi aparirix, yani Azerbaycan'da demokratik isteg halgin içinde gucludur. Demokrasi içün mucadele vermeye hazir olan adamlar çoxdur. Ve yuz kisi iki yuz kisi cixmahlan bu is bitmez. Azerbaycan'da demokrasi ugrunda mucadele çox guclu ve etgili olduguna gore biz o meyhani gecdig.
Artik bugunku iktidar da anladi ki, Azerbaycan'da çox partiyaligi yox etmek olmaz. Azerbaycan'da azad basini yox etmeg olmaz. Amma indi onlar hec olmazsa yox eylebilmeselerde zayif salmak isterler partiyalari, uzuvlari; mumkun oldugunca uzatmak bu isi. Menim dusuncemce ki kendileri de anlamislar ki hem Azerbaycan'in icindeki durum, halkin ve siyasi partilerin demokrasi istegi ve halkin cogunlugunun ve demokratik partilerin destegini desteklemesi ayni zamanda Azerbaycan'in haricindeki durum; Azerbaycan'in Avropa Surasi'na uye olmag istegi, Avropa ile entegrasya olma istegi imkan vermeyir ki Azerbaycan'da demokratik temeller bozulsun ve burda bir diktatoryalik yaransin. Bu artik cetinlikle mumkun degil, sadece onlara Haydar Aliyev ve onun komandasi imkan dahilinde bu isi uzatmak amacindadir. Ne kadar uzatabilseler yine bir faydadir. Ama men umuram ki çox uzatabilmeyecegler.
MEHMET BINAY: Hemen bu sualin ahirinda size Turkiye hakkindaki goruslerinizi sormak isterim. Turkiye ile baglar ne durumda?
ALI KERIMOV: Turkiye bizim içün gardas bir devletdir. Herhansi bir devletden baska bir munasebet vardir Turkiye ilen. Bakin oraya (Duvardaki Ataturk seklini(resmi) gosterir. Yaninda da Ebulfez Elcibey'in portresi). Bu artig size gostersin ki Turkiye ile munasebetler ne idir. Tesadufi degil ki, Azerbaycan Halk Cephesi iktidarda olan zaman en onemli iliskiler oyleydi ki, Turkiye ile en onemli olsun. Hatta bircok megamlarda artik Azerbaycan'in devlet meraglarindan da artig Turkiye'nin meraglarini ifade edir. Elbette bu iste esas da var idi, bir kadar sirma de var idi.
Esas var idi, biz hakikaten Turkiye ile çox bagliydig ve bizim dusuncemize göre böyle olmasi lazim. Birincisi ona göre ki biz ayni soydan yaranmisig, bir soydasig, gardasig, bunu inkar etmek mümkün degil. Hem de bu 70 il bunu bize unutturmag istedigten sonra bizim aklimiza gelince daha isti, emosyonal duygular yaranmisdir.
Ikinci bakimdan her zaman Azerbaycan'in kötü günlerinde yardim umabildigi yer ancag Turkiye olmus. Hem asrin evvelinde boyle olmus hem de Karabag münaasetinde böyle olmus, her zaman Azerbaycanlilar'in ümidle bakabilecegi ülke Türkiye olmus.
Üçüncüsü Türkiye sadece gardas, müslüman, soydas ülke olmayib ayni zamanda demokratik bir ülkedir. Biz Azerbaycan'da demokrasi kurmak isteyirdi iken etrafimizda en demokratik ülke Türkiye olmustur. Bu bizim Avropa'ya da hem iktisadi, hem siyasi hem de demokrasi ile körpü olacag bir devletdi. Bizim Türkiye'ye bagliligimiz yanliz ve yanliz Türklükle bagli degil, bunu açigça söyleyeyim. Ayni zamanda Türkiye bizim içün stratejik bir müttefiktir ve pragmatik meraklarimiz da var bizim. Yani bunlarin hamsi bir araya gelince soy birligi, kök birligi, gardas millet olmagimiz, Avropa ile aramizda bir alaga olmasi, vadde olmasi ve bölgede stratejik faktör olmagimiz, harbi ve siyasi bakimdan, bütün bunlar bizim Türkiye ile siki iliskilerde bulunmamizin tabii nedenleridir. Ve bugün biz elestiririg indiki iktidar ne kadar zahiren, "Türkiye ile dostam, gardasam, Aziz Dostum, Gardasim Süleyman Demirel" dese de -her defa bizim Heydar Aliyev-, çox ciddi problemleri var. Herhalda çox üzülereg onu belli edirem ki; Azerbaycan'dan Türkiye ciddi biçimde sikistirilib. Azerbaycan'da Türkiye'nin nüfuzu böyük ölçüde kaybolub. Eger üç il bundan önce Gerb(bati) ülkeleri Türkiye'den hahis eylerdiler ki(rica etmek) bize yardim et Azerbaycan'da, bize yardimci ol. Bugünleri Amerika'nin, Avropa Devletleri'nin her birinin ayri ayri Azerbaycan'da siyasi duruma ve Azerbaycan'in perspektiflerine, ekonomisine tesir etme imkani Türkiye'den artigdir. Men bunu çox üzülereg belli edirem. Süphesiz ki burada birçox sebepler var, elbette ki Türkiye'nin özünün problemlerinin çox olmasinin nedeni var burada, Azerbaycan'daki indiki hakimiyetin, üç ildir hakim olan iktidarin komünist köklü olmasi ve her zaman Türklüge çox sicag bakmamasinin tesiri vardir, devlet politikasinin tesiri vardir. Ve ayni zamanda da Türkiye'nin Azerbaycan Siyaseti'nin kuvvetli olmamasinin tesiri vardir. Burda men üzülerek diyirem ki, meni her zaman tesir edendi ki, bu geçen illerde(yil) neçe oldu ki Türkiye bir Azerbaycan politikasi isleyib ortaya koyamadi.
MEHMET BINAY: Yalniz Azerbaycan'a degil, tüm Türk Devletleri'ne karsi politika isleyib ortaya koyamadi.
ALI KERIMOV: Men 94.ilde Dünya Türkleri'nin Konfederasyonuna katildim. Bazi brosuralar paylanmisdi. Ben o zamana kadar -açig söylirem ki- okumamisdim, Ataturk'un bir sozu var idi ve sonradan hem burada hem de Türkiye'de meshur olmusdu. Inkilabin on illiginde Atatürk'ün bir cikisi var ki, "Zaman geleceg bizim Sovyetler Birligi'ndeki, Orta Asya'daki, Azerbaycan'daki gardaslarimiz azad olacag, Türkiye'nin esas isi bu olmali ki, bu güne hazir olsun bütün makamlarda". Yani Türkiye Cumhuriyet'in on illiginde söylenmis bu söze,..
MEHMET BINAY: 70 il de yetmedi bu ise.
ALI KERIMOV: olamadi. Yetmis il de yetmedi ki bu ölçüye ki hazir olabilsin bu ise. Yani herkes bunu görürdü ki, bu tarihi, tabii bir prosesdir ki bu halklar azad olacag. Demeli buna hazir olmali. Hazir olamadilar. Yaxsi 1991'den bu yana -biz yakinda bes illigimizi, mustagilligimizi gecirecegiz- bes ilde hazir olmag olardi. Yine de hazir olamadilar. Amma bizim Türkiye ilen alagelerimiz çox yakindir. Gelis gedislerimiz var. Kisisel olarag hos munasebetlerimiz var. Sayin Cumhurbaskani Süleyman Demirel ile iki defa görüsmüsem. Tansu Hanim ve Yilmaz bey ilen defalarla görüsmüsem. Erbakan Hoca'yla bir defa görüsmüsem. Türkiye siyasetçilerinin tam egseriyetini sahsen taniyirem. Hususile Milli Halk Cephesi Dis iliskiler Baskan Yardimcisi Asim Jeyhun Mollazade çox sih Türkiye'de olur.
MEHMET BINAY: Çox shadim, Asim bey ile de tanis olduk.
ALI KERIMOV: Çox gözel. Su anda Azerbaycan Halk Cephesi'nin baskan yardimcilarindan biri Profesör Cemil Hesenli Türkiye'dedir ve bir konferansa istirag ediyir. Alagalerimiz var. Gardasig, tenkitimiz var ama gardasig.
MEHMET BINAY: Hem Türkiye'nin hem de tüm Türk Devletlerinin ortag meraglar olanda ortag lobi olarag islemesi lazim.
ALI KERIMOV: Tamamiyle düzdür. Men bir konferansa istirag eden zaman çox meragli faktlara rast geldim. Amerika'da söylediler ki, 250, 300 min civarinda Türk vatandasi var ama burda çox önemli bir megam var, mene de belli degildi bu mesele o zamana kadar, Amerika'da olan Türk vatandaslari hamsi okumus insanlar, üniversitet mezunlari ve intellegtual. Almanya'da, Avropa'da olan bir Türk Lobisi'nden tamamen farkli. Düsünün ki, 250-300 min neferlik bir lobi gerektigince güclü olmiya, bu çox üzücü bir meseledir. Bizim gardasimiz olan Cenub Azerbaycanlilari Amerika'da (Iran Azerbaycanlilari) 600 min neferden de artigdilar. Sadece Ermeniler kadar var. Ama bir araya gelib hecbir is görebilmirler. Yine elbette Türkiye'de çox güclü olmasa da bir devlet politikasi izlenir. 1994'lerde Tansu Hanim'in emriyle bir musavirlik yarandi ve bu hususi müsavirlik Türk diasporasi ile mesgul olmali idi. Çox söylemirem ki güclü bir siyasetti bu. Ama heç olmasa Türk Hükümeti dünyada Türk Diasporasi'nin teskilatlanip onlarin lobiye çevirilmesi içün bir organ yaratdi. Azerbaycan heç buna da yetmedi ve ayni zamanda hic suphesiz ki bele makamlardan biri Turk milletini Avropa'da, Amerika'da temsil etmesi lazimdir.
Menim özümde bu yakinda Almanya'da olmusam. Azad Demokrat Partiyasi'nin(FDP - Freie Demokratische Partei) davetiyle getmisdim. Kinkel(Alman disisleri bakani) ile görüslerimiz oldu. Almanya'nin özünde -siz menden kat kat yaxsi bilirsiniz- ne kadar böyük Türk diasporasi var. Iki milyon insan var. Ayni zamanda baska bir mesele de var, bakin: Biz orda olanda sohbetlerimizde bu konu da vardi. Azad Demokrat Partiyasi, çox da böyük bir parti degil. Ama bu parti memnuniyetle Türklere oy hukuku vermek isteyir. Onlar bu isi üzerlerine götürürler. Onlar açikça bu barede aparirlar ki Türklere, vatandaslik almalidirlar ve ses vermede istirag etmelidirler. Alman ganunlarina göre partiye üzv olanin, üye olanin sahsi partiyaya verdigi pul onun vergilerinden cixir. Vatandasa heç bir ziyani yox bunun. Azad Demokrat Partiyasi'nin 170 min kadar üyesi var. Çox az bir rakam; iki milyon Türk var, tasavvur edin! Eger yüz min Türk yarin Azad Demokrat Partisi'ne girip ona üzvlüg hakki verirse bu parti seçgilerde oy artimi gösterir. Bunlarin problemi parlamentoya kaldirirsa ki, bizim ses verme hukukumuz olsun ve iki ilden sonra Almanya'da iki milyon Türk Seçmenin seçgi hukuku olarsa parlamente en azi bes-on kisi çixar mebus olarag. Öyle mi!?
MEHMET BINAY: Ali bey yine Azerbaycan'a dönelim. Ermenistan-Karabag sorununa. Sizin Milli Halk Cephesi olarag çözüm öneriniz nedir?
ALI KERIMOV: Bizim ilk zamanlardan, iktidardan önce ve iktidarda olan zamanlardan bizim bu probleme bakisimiz böyle oldu. Biz tecavüze maruz kalmis bir devlet olarag öz topraklarimizi tecavüzden müdafaa etmeye kadir olmaliyig. Bunun içün suratlen ordumuz yaranmalidir. Herseyden önce Azerbaycan kendi öz torpaglarini müdafaa etmek gücünde olmalidir. Ikincisi; Daglik Karabag'da Ermeniler bir milli azligdir. Biz bu milli azliga Avropa standardlarina uygun her tür hukuku vermeye hazirig. Yani biz Azerbaycan'da demokratik bir devlet kurmak isteyirig. Amma Azerbaycan'in arazi bütünlügü söz konusu olabilmez. Azerbaycan'in bir karis torpagi heç kimseye verilebilmez. Daglik Karabag'a Avropa standardlarina uygun bir muhtariyet vermeye biz hazirig. Ama çox teessüf ki, harbi galebeden ruhlanmis Ermeni separatcilari bu vaziyetle razilasmayirlar. Indi inlar tam müstakilligi isteyirler, heç olmazsa Azerbaycan'la konfederasya kurmag isteyirler. Azerbaycan'da bunu hiçkimi kabul edebilmez. Ne indiki hakimiyet, ne bundan sonraki hakimiyet ne muhalefet, heçkim bunu kabul edebilmez. Ne konfederasya ne de mustakillig. Yani bu yakin zamanda bu problemin bitmesi gözlenmiyir. Bu barede Azerbaycan öz ordusunu kurmalidir, öz ekonomisini kurmalidir. Önemli faktor Azerbaycan'in ekonomik cehdde gelismesi ve Kafkas'in ekonomik en gelismis devletine çevirilmesi ve bunun yalniz bu vasitayle öz beynelhalk avtoritesini artirmali ve bu beynelhalk avtoritenin ve harbi gücün tarazlasmasi(esit hale gelmek) hesabine Ermenileri güzeste gitmeye mecbur kilacaktir. Bu problemin çözümünü biz bele görürüg. Çox teessüf ki, biz bu güne düstük subyektif sebeplerden; biz bu güne düsmeyebilerdig. Heydar Aliyev iktidara geldikten sonra çox böyük bir yanlislig yapti. Ordunun 33 taburunu, bu Azerbaycan Ordusu içüx çox önemliydi çünkü Azerbaycan Ordusu 92. ilde kurulmaga baslanmis bir ordunun 93.ilde ordunun 33 taburu birakildi, ki bunlar Halk Cephesi'ne yakin birliklerdir. Hemin adamlar Azerbaycan torpaglarini koruyurdular. Ve bunun ardinca 6 rayon(siyasi bölge-il benzeri) birbirinin ardinca isgal oldu Ermeniler tarafindan. Ermeniler'in karsisina cixmaga heç bir güc kalmamisti. Olan gücleri de fes etdi, birakdi. Sadece Halk Cephesi'ne yakindilar diye, ordunu birakti.
MEHMET BINAY: Yani Aliyev saxsi meselelerden dolayi orduyu birakti dersiz.
ALI KERIMOV: Beli. Ve bunun arkasinda hansi amaç dururdu? O zaman Haydar Aliyev ve onun komandasi iktidara yeni gelende Rusya'yla yakinlasmag politikasi izlenirdi. Tesadüfi degil ki Azerbaycan Halk Cephesi iktidari zamani Birlesmis Dovletler Birligi'nin (Commonwealth of Independent States) üzvü(üyesi) degildi. Haydar Aliyev iktidara gelende birinci isi Azerbaycan'i bu birlige üzv etmek oldu. Ve yanlis bir ümid vardi onda ki, Azerbaycan Birlig üyesi olarsa, Haydar Aliyev Moskva'yla dostlug yaradarsa Moskva'nin yardimiyla bu problemi halledecek. Men o düsüncede degilem ki, Haydar Aliyev kasten bizim torpaglarimizi Ermenilere verdi. O der ki, Halk Cephesi bizim torpaglarimizi Ermenilere verdi. Ona danisanda bele seyler söyler. Men bele iddia etmirem. Menim kafama yerlesmir ki herhansi bir Azerbaycanli kasten, bilerekten bizim torpaglarimizi versin baskasina. Ama bu onun oz aleminde siyasetiydi ki bu Rusya ile yakinlasacak, esas oz iktidarini saklasin. Rusya ile yakinlasip, Rusya'nin eliyle bu isleri görer. Ama bu böyük yanlislig olsu ve onun yanlisligi Azerbaycan'a cok paha geldi. O zaman Halk Cephesi sekiz dene miting geçirdi, protesto yapdi. Her zaman hepisler oldu, tuttular, dovdüler biz BDT üyeligine karsi cikanda. Söyledik ki Rusya'dan bize medet olabilmez. Biz bütün tarihimiz boyu hep Rusya'dan zarar görmüsüg. Tarih boyu Ermeniler'in stratejik müttefigi Rusya olub. Bütün tarih boyu Ermeniler Azerbaycan torpaglarinda Ruslar'in kömegiyle(yardimcisi, adamlari) mesul olub. Bütün bunlarin hamsini söyledig ama ne fayda isidilmedi ve biz böyle bir aci duruma düstük. Azerbaycan bu basarisiz politikanin sonucunda harbde maglub oldu, torpaglarin yirmi faizi isgal olunub. Ve indi bu vaziyeti Azerbaycan'in hayirina düzeltmeg oldukca agir bir isdir. Çox çetinlesdi, indi bu vaziyeti düzeltmeg içün çox agir isler görmeg lazimdir ve bunun içün de zaman lazimdir. Iki ilden beri ateskes vardir. Ve her zaman her hafta söyleyirig ki, zamandan istifade edip ordunu kurmak lazim, ekonomik reformalar aparmag lazim, ülkenin iktisadi ve sosyal problemlerini halletmek lazim. Her gün bize ganimetdi, biz bilmirig ne kadar vaktimiz var ama bizim hükümetimiz maalesef o kadar aktif olmadi. Indi bizim ordumuzun da vaziyeti o kadar yaxsi degil. Azerbaycan gimi servetli bir memleket Ermenistan'dan kötü gündedir bugün. Çox teessüf bunlarin hamsi bizde bezginlig yaratir. Ama son neticede duyuram ki biz bu güçlügü asacayig, ki potensiyalimiz çox böyükdür.
MEHMET BINAY: Peki Ali bey Cenub Azerbaycan'i(Iran Azerbaycani) hakkinda ne düsünürsüz?
ALI KERIMOV: (elindeki bir jurnali gösterir) Bu mene indi getirildi, burda Ebulfez Elçibey ile Güney Azerbaycan'i üzerine söylesim var. Ebulfez Bey bu meselenin siyasi çözümü üzerinde bir kitab isleyir.
Bu bizi çox ilgilendiren bir meseledir. Muhtelif rakamlar var ve yaklasik 20 milyondan artig insan yasayir Cenub Azerbaycani'nda. Ve o insanlarin da hakki var azad yasasinlar, insan gimi yasasinlar. Biz süphesiz ki onlarin azadlig istegini desteklerig ama bu ilk olarag onlarin kendi problemidir. Kendi tesebbüsleriyle bu isin çözümü olabilir. Son günler sevindirici bir haber aldig; Iran parlamentosunda 60 kisiden ibaret Azeri Fraksiyasi yarandi. Bu çox önemli bir adimdir. Bu bellidir ki Iran'in resmi rejiminin raziyla yaranmis, Iran Parlamentosu'na seçilen deputatlar bir nefi süzgeçden geçibler, orda rejime zid adamlar yoxdur. Ama biz bu meseleleri yasadig, yeniden kurma denilen (perestroika) illerde bu maheleleri yasadig, halkin tepkisi ne kadar güçlü ki, artig rejim kendisi icaza vermis ki, Azerbaycanli deputatlar milli alametine göre bir araya gelip bir fraksiyon yaratsin. Bu artig böyük bir birlestirici güce malikdir.
MEHMET BINAY: Yani ilk mertebede demokratik haklar, hukuklar olmali ve rejim demokratiklesmeli.
ALI KERIMOV: Bizim içün önemli mesele Iran'da rejimin degismesidir. Çünkü Iran'da rejim degismese, bizim Azerbaycanlilar en adi hukuklari alabilmeseler o zaman onlarin milli hukuklarini da alabilmeleri mümkün degildir. Milli müstakilliklerini de tayin etmesi mümkün degildir. Ona göre de önemli mesele rejimin demokratiklesmesidir. Rejim demokratiklesirse milli haklar ugrunda mübadele asanlasar, legallasar. Bu bakimdan ben bu Azeri Fraksiyasi'nin yaranmasindan çox sevindim. Hem de bu mübadele asaglarda gitmesin, küçelerde, sokaklarda gitmesin parlamentoda getsin. Böyle olanda da problem beynelminellesir. Bizim bu iste bir problemimiz ondan ibaretdir ki, Iran'da Cenubi Azerbaycan problemi oldugunu dünya kabul etmiyir. Bu problem sevkiyattan çikarilmis. Men çox teeccüblendim ve bunlan bagli bir açiglama da verdim; Birlesmis Milletler Teskilati'nin insan haklari komisyonu Iran aleyhine bir kararname yazdi. Ama bir kelime yazmadi ki milli hukuklar çatmalanir, Azerbaycanlilar öz dillerinde tahsil alabilmirler, kendi öz medeniyetlerini inkisab edebilmirler. Güney Azerbaycan'in bu problemleri beynelxalg seviyede tapmir. Onun içün biz her vasitadan istifade etmeye çalisirig ki, problem beynelminellessin. Tüm dünyanin dikkati çekilsin.
MEHMET BINAY: Ali Bey, Rusya ile alagelere gelelim. Rusya'nin Kafkas'da ve BDT'deki rolü ve etgileri nelerdir. Sizin Rusya'ya bakisiniz nedir?
ALI KERIMOV: Menim düsünceme göre Rusya Azerbaycani artig yitirmis. Bu prosesi geri göndermeg mümkün olmayacag. Rusya'nin ozunde çox ciddi meseleler, problemler vardir. Rusya'nin hele demokratiklesmesini bazar ekonomisine uygunlasmasini, Avropa normlarina oxsar bir normal devlet haline gelmesini isteyen guvvelerle, Rusya'yi yeniden imperiaya çevirmeg isteyen guvveler arasinda mücadele hala devam ediyir. Son prezident seçgileri herhalde birincilerin galebesiyle neticelendi. Yani Yeltsin ve onun taraftarlari Çernomirdin vesair adamlar iktidarda olursa, Rusya çox da vahsi bir Rusya olmaz. Elbette ki böyük devlet istekleri olacakdir. Ama riyalligla hesaplasmak istegi daha güçlüdür bu adamlarda. Hakli olarag Rusya'nin merakini özge torpaglarini çixmagda yox kendi ekonomisini düzeltmegde görürler. Bu adamlar hakli bizim görüsümüzce. Ama ne yazik ki Rusya'nin özünde kafasi bozulmus ve seçmelerini Hint Okyaninda yigmag isteyen siyasetçiler çoxdur. Dün isitdim Jirinovski Bosnia seçgilerinde Sirplar içün miting yapmaya gedirmis ve beynelminel guvveler bunu tutub. Yani böyle basi haraplar Rusya siyasetinde önemli bir güç sahibi oldukça hele de bizim rahat yatmag imkanimiz yoxdur. Ama Çeçenistan'daki maglubiyet Rusya'nin imkanlarini bir kederde azaltdi. Menim düsünceme göre, Çeçenistan maglubiyeti Rusya'da ikinci Afganistan sendromu yaratacag. Yeniden öz torpaglarina çekilmeg isteyecek. Afganistan'dan sonra da herkes Rusya'nin öz torpaglarina çekilmesini istedi, bu fikri çagirdi. Aradan iller geçdi, yeniden Imperia fikirleri yarandi, ama Çeçenistan'daki maglubiyet bir müddet içün Ruslari sakitleyebiler. Ve ayni zamanda hemin guvveler Rusya'nin güclenmesini ekonominin güclenmesinde görürler, ve o guvveler yeni usullarla Azerbaycan'da isleyirler. Azerbaycan'da Lukoil(Rus petrol sirketi), Mostbank(Rusya'nin en güçlü bankalarindan) gimi çox böyük gruplasmalar artig çox böyük söz sahibi olublar. Hatta men derim ki, Jirinovski'den onlar daha tehlikeli olabilirler Azerbaycan'a.
MEHMET BINAY: Men düsünürem ki, Rusya direkt siyasi olarag degil, evvel ekonomik manada BDT'deki devletleri ve Kafkas'i eline geçirib, bagli kalmak isteyir.
ALI KERIMOV: Bu guvvelerin siyasetidir ki, Çernomirdin basta olmagda, yanacag-enerji kompleksini temsil edirler, bunlar ekonomik riçaglardan istifade etmek isteyirler. Aslinda onlar daha yaxsi Rus patriotlaridir. Kim ki onlarin seçdigi yol hakikaten de Rusya'nin böyümesine yol yaratir ve bu yola karsi çikis etmek çox zordur. Bugün gelib Mostbank açib filialini ve men ona heçbir sey söyleyebilmirem. Niye Ziraat Bankasi açdi, Mostbank açmasin, çünkü bazar azaddir. Ama Mostbank finans sahasinda, Lukoil da neft sahasinda isgal yaratir. Men görürem ki bu mesele zaman geçecek siyasi bir güç olacag. Bu eski Sovyet terminologyasi ile "Sivil Müstemlekecilik"dir(sömürgecilik). Yani bizi daha müasir metodlarla ele geçirmekdir. Ama men bu cehde raziyam, neyinki yeniden Gizil Ordu'ya minip zirhli tankla Azerbaycan arasina girmek. Herhalde buna karsi baska bir tesir koymak olar; bazara rekabet girse Ruslara karsi baskalari da rekabet aparsin. Azerbaycan ve Türkiye Banklari rekabet aparsin. Diger devletlerin banklari ve hususi banklar rekabet aparsin. Yani bu o kadar da gorgulu degildir. Dünyada kabul edilmis oyun kaidesidir, buyursun Rus Banklari burda rekabet aparabilirse aparsin. Ona göre men Rusya'da bu siyasetin aparicilarinin taraftariyim. Ve eger Yeltsin gözlenilen cerahi ameliyatindan salamat kurtarirsa, bu siyaset de Rusya'da galip gelecekdir. Yani geriye dönüs olmayacagdir. Ama Yeltsin'in sihati pisleserse, yeni seçgiler geçirilerse o zaman diger guvvelerin üstünlüg gösterme sansi galir. O zaman bizim isimiz daha çetin olabiler. Bundan ilave Rusya elbette Azerbaycan'da tesirini sadece ekonomik manada degil diger sahalarda da aparmaktadir. Ayni zamanda Müdafa Nazirligi'nin(Savunma Bakanligi) kesfiyatinda oz isleri var. Onlar da Azerbaycan'da milli azliglarla, komünistlerle isleyirler. Hem de onlar özgüvenini olustururlar Azerbaycan'da. Hele herkez kendi lehine çalisir Azerbaycan'da. Yani kesfiyatin adamlari burda baska islen mesgul olurlar, Rus businessmanleri baska islen mesgul olurlar. Özellikle kesfiyetçiler Azerbaycan'da Lezgi Azligi'ndan(yogunlukla Azerbaycan'in kuzeyinde, Dagistan sinirinda yasayan bir milli azinlik) ve Avar Azligi'ndan istifade etmek isteyir. Azerbaycan'da yasayan azliglar arasinda separatizmi güçlendirirler. Her türlü serait yaratirlar ki, bu separatçilar teskilatlansin. Bu da bir tehlikedir Azerbaycan içün. Ama o zamanlar geçdi ki, Rusya Azerbaycan'da bir alayla Azerbaycan'in siyasi istikbalini tayin edebilsin. Ama Rusya bir güç sahibi olarag Azerbaycan'da kalir.
MEHMET BINAY: Ali Bey dün Azerbaycan'da inkisaf eden olaya gelmek isterim. Sözcü Resul Guliyev'in istifasi Yeni Azerbaycan Partiyasi(Aliyev'in partisi)na ne kaybettirir, yeni bir era mi baslar Azerbaycan siyaseti içün?
ALI KERIMOV: Sanmiram, Resul Guliyev bu rejimin bir ilavesiydi. Bu rejimi kuranlardan, mimarlarindan biriydi.
MEHMET BINAY: Parlamentoda muhalif degil miydi?
ALI KERIMOV: Bu rejimin mimarlarindan biriydi ve Resul Guliyev bu manada hakli cezasini aldi. Resul Guliyev, özce fikirlige göre herhansi bir sahsi ve guvveti bir saatda mahveden rejimi kuranlardan biriydi. Öz kurdugunun kurbani oldu. Ona göre de men bunun Azerbaycan'in indiki siyasetinde bir era baslatacagini sanmiram. Ama son neticede indiki iktidar yiprandi bu isten. Çünkü Resul Guliyev hakikaten de indiki iktidarda ikinci adamdi. Islemeyine göre, sosyal dayaglarina göre, ekonomik gücüne göre vesair. Haydar Aliyev'den sonra ikinci adam idi bu rejimde ve bu rejimin möhkemlemesi içün çox is görmüsdür. Indi onun olmamasi rejimi zayiflatacag. Sosyal dayaglari parçalanacag, muayyen tabakalar hansi Resul Guliyev'e sempatyaylan yanasirdi, o tabakalar sosyal dayaglar arasindan cikacag, mueessese mudurleri, zavod fabrik mudurleri ve ozel sektorda calisan adamlari. Resul Guliyev'i destekleyen adamlar çox idi, indi onlara karsi evvela bir temizleme hareketi baslayacag. Rejim özü Resul Guliyev'in adamlarini temizlemeye baslayacag. Ve bunun neticesinde tesir - aksi tesir yaratacag. Ve en azindan gizli muhalefet olusacag. Ona göre bu rejimin sosyal dayaglarinin azalmasini getirib cikarirlar. Baska bir deyisiklik men hiç sanmiram.
MEHMET BINAY: Peki Aliyev siyasetten giderse, Resul Guliyev'in siyasette ki aktivitesi ve rolü ne olur?
ALI KERIMOV: Resul Guliyev istese siyasetlen mesgul olabiler.
MEHMET BINAY: Milli Halk Cephesi'ne muhalif mi olur?
ALI KERIMOV: Dogrudur. Resul Guliyev Azerbaycan'da bir spesifik sosyal bazla yaranmis ki "YERLICILIK"(hemserilerini tutma) - regionculuk adli bir sosyal bazda yaranmis ve bugün içün Haydar Aliyev'den sonra bu regiondan çixmis en parlak sahsiyet Resul Guliyev'dir. Onun içün Haydar Aliyev siyaset meydaninda olmayacagi taktirde o halda Resul Guliyev meydana çixib bir siyasi partiya yaradabiler ve öz guvve gimi meydana çixabiler.
MEHMET BINAY: Resul Guliyev, yerliciligi devam ettireceg dersiz.
ALI KERIMOV: Ama indiki gücünde olmayacag. Haydar Aliyev'den sonra indiki hakimiyetin varislerinin Haydar Aliyev'in gücünde olabilecegini heckim sanabilmez. Çünkü Yeni Azerbaycan Partiyasi da dagilar, indiki komanda da dagilar. Çünkü bu adamlarin arasinda parlak bir sahsiyet yoxdur, siyasetçi yoxdur.
Men bir megami da deyim, Resul Guliyev'in gitmesiyle muhalefetin sosyal bazasi ona göre genislenir ki indi iktidari destekleyen guvvelerin arasinda bir ümidsizlig yaranir. Çünkü Haydar Aliyev her nece olsa yasli bir adamdir. Haydar Aliyev'den sonra bu rejimi devam ettireceg bir varisin olmamasi sosyal bazada ayni zamanda muhalefet tarafa tabii olarag bakmag istegi yaradir. Bu barede Resul Guliyev'in istifasi ile iktidarin sosyal dayaglarinin zayiflamasi ve muhalefetin sosyal dayaglarinin kuvvetlenmesini getirir.
MEHMET BINAY: Sayin Ali Kerimov, giymetli vaktiniz içün çox sagh olun.
ALI KERIMOV: Siz sagh olun. Shad oldum.
10 Kasim 1996
Frankfurt a.M.
©COPYRIGHT 1997 TURKIYE NET (Her hakki saklidir).