Rusya'daki Baskanlik Secimlerinin
Turk Dunyasi uzerindeki Etkileri

Avrupa'dan Karadeniz'e, Kafkaslardan Orta Asya'ya ve Guneydogu Asya'dan Uzak Dogu'ya Cin Denizi'ne kadar varan Rusya Federasyonu'nda 16 Haziran Pazar gunu baskanlik secimleri yapildi. Bu secimde Rus halki 1991'de yonetimi devralan serbest pazar ekonomisi ve demokrasi yanlisi Baskan Yeltsin ile eski komunist rejimi tercih eden, Sovyetler Birligi'ni yeniden kurmayi vadeden Zuganov arasinda bir secim icin sandik basina gitti.

Baskan Yeltsin butun yanlislarina ragmen uzerinde calistigi reformlar ve Bati yanlisi tutumu ile Batili ulkelerden direk manevi destek ve gucluce bir miktarda maddi yardim gordu. Bati'dan su ana kadar icinde bulundugu ekonomik krizi atlatabilmek ve de resmi olarak sozu edilmese de bu secimden alninin akiyla cikabilmek icin yaklasik 15 milyar dolar yardim gordu. Bu yardimin 10,5 milyarlik kismi IMF (Uluslararasi Para Fonu), diger kalani da ozellikle Almanya hukumetinin garantorlugu altinda cesitli finans kurumlarindan ve diger Bati Avrupa ulkelerinden Rusya'daki ekonomik reformlarin devam ettirilebilmesi adi altinda geldi.

Amerika icin Rusya ve Sovyetler'den ayrilan ulkeler muazzam bir yeni ticari pazar durumunda. Sadece Rusya Federasyon'unda 150 milyon insan yasiyor ve bu ulke zengin insan ve yeralti kaynaklarina sahip. Ruslar genis bir cografi alanda yasiyorlar ve birbirlerinden kismen farkli hayati ihtiyaclari var. Bu da hem bugun icin hem de gelecekte gelismis ulkeler icin ideal bir ticari ortam sunuyor. Rusya'nin jeopolitikasinda Sovyetler'den ayrilan diger ulkeler de farkli etnik yapilasmalari ve degisik cografyalara dagilmalari ile gelecek vadeden vadediyorlar. Turk Cumhuriyetleri ve Kafkasya beseri ve yeralti kaynaklari dolayisi ile butun Dunya icin 21.Yuzyil'in gelecek vadeden bolgelerinden.

Fakat butun bu sozu edilen kaynaklara ulasilabilmesi sadece kaynaklarin varolmalarina degil, butun bu cografi alanda uluslararasi emniyet ve baris ortaminin saglanmasi onsartina bagli. Kafkasya halen bir kriz bolgesi durumunda: Ermenistan ile Azerbeycan arasindaki savas fiilen bitmis olsa bile gerginlik halen devam ediyor. Gurcistan'da ise etnik ayaklanmalar halen cozumlenmemis durumda. Rusya'nin Kafkaslardaki kucuk cumhuriyetlerinde etnik ayaklanmalar daha da depresecege benziyor. Cecenistan sorunu ateskes anlasmasina ragmen cozumlenememis durumda ve de yeni secilen baskanin dis ve ic siyaseti ne olursa olsun Rusya icinde onemli bir yara olarak devam edecege benziyor. Rusya Orta Asya'da kaybettigi devletlerin kendisi icin ne derece onemli oldugunun bilincinde ve Sovyetlerin parcalanmasi ile kaybettigi gucu ekonomik ya da siyasi manada yeniden eline gecirmeye calisiyor. Butun bunlara Orta Asya, Hazar Denizi ve Kafkaslardaki petrol rezervleri de katilinca Rusya'nin dogusuna ve guneyine yonelik dis ve ic politikasinin kendisi icin ne derece hayati bir onem tasidigini anlayabiliriz.

Baskan Yeltsin'in Bati yanlisi olmasi ve agir sartlar altinda yuruttugu ekonomik reformlar Rusya'da maalesef sadece memnuniyet yaratmadi. Tam aksine 70 senelik bir rejimin ortadan kalkmasi ile hem burokrasisi hem de ekonomisi alt ust oldugu gibi kapitalist rejimin ulkeye yerlestirilmesi surecinde ulke eskisinden daha da kotu bir durumageldi. Yeni zengin bir isletmeci kesim ortaya cikarken komunist rejim sirasinda soyle ya da boyle hayatini devam ettiren "Orta Direk" fakirlesti. Enflasyon artti, strukturel reformlar bugunden yarina gerceklestirilemedigi icin bircok kurulus kapatildi, yuzbinlerce, milyonlarca insan issiz kaldi. Butun bu nedenlerle yeni olusan gecmise olan nostaljik ozlem de eski komunist sistem yanlisi politikacilar icin ideal bir muhalefet ortami yaratti.

Komunist parti lideri Zuganov gecen sene sonbaharindan bu yana su anki Baskan Yeltsin'in en zorlu rakibi. Hem Yeltsin hem de Zuganov devrimci niteliklere sahip siyasi liderler. Birisi Bati ve kapitalist rejim yanlisi, digeri de Sovyetler'in yeniden biraraya getirilmesi ve komunist sistemin yeniden getirilmesi taraftari. Yani Rus secmenleri bu son secimlerde iki kokten farkli ideoloji ve gelecek arasinda secim yapmak durumunda kaldilar. Bu tur bir demokratik secim bir ulke icin eger demokratik sartlarda gerceklesiyorsa son derece onemli ve tarihte az rastlanan turden bir secim oldugu anlamina geliyor.

Baskanlik seciminin ilk asamasinda Baskan Yeltsin az bir farkla Zuganov'u yendi. Yeltsin %35, Zuganov %32 ve eski general Lebed ise %14'lik bir oy aldilar. Bu sonucla birlikte sahneye yeni bir aktor daha katilmis oluyor. Eski General Lebed milliyetci gorusleri ile ulkede onemli bir oy butunlugune ulasti ve Yelsin ve Zuganov acisindan da hukumetin kurulmasi icin anahtar kisi durumuna yukseldi. General Lebed milliyetci olsa bile yine de Serbest Pazar Ekonomisi yanlisi oldugu icin Yeltsin ile siyasi isbirligine girecege benziyor. Fakat Yeltsin onemli bir siyasi gorevi Lebed'e vermek durumunda kalacak. Lebed'in hukumette bir gorev almasi ilk planda savunma ve hukuk konularinda yeniliklerin isaretcisi. Savunma harcamalarinin yeniden gozden gecirilmesi, ordudaki asker sayisinda azaltmalarin yapilmasi ve daha modern teknolojiye sahip profesyonel bir Rus ordusu kurulmasi General Lebed'in istekleri arasinda. Fakat her halikarda Bati yanlisi ve serbest piyasa ekonomisi taraftari bir Rusya yeniden ufukta gorundu.

Rusya icindeki oy dagilimina etnik azinliklar ve Turk Dunyasi'nda yasayan Ruslar acisindan baktigimizda, oylarin Yeltsin dogrultusunda kullanildigini goruyoruz. Rusya'nin %5'lik bir (20 milyon) musluman azinligi var. Bunlarin cok buyuk bir kismi Turk milletlerinden. Rusya'nin kalbindeki Tataristan'da, Tuva Cumhuriyetinde ve Kafkaslardaki cumhuriyetlerde oylar Yeltsin icin kullanildi. Hatta savas actigi ve binlerce insanin olumune sebeb oldugu Cecenistan Cumhuriyeti'nde oylar Yeltsin icin atildi.

Birlesik Devletler Toplulugunda; Turk Cumhuriyetlerinde Rus azinliklari yasiyor. Ozellikle Kazakistan'da %37'lik bir Rus azinlik yasamakta. Bu ulkelerde yasayan Ruslar da secimde oylarini Yeltsin'e verdiler.

Butun bu sonuclar bazi onemli mesajlari sembolize etmekteler. Ilk olarak Rusya ile savas icinde olan Cecen halkinin bile Rusya'nin ve kendi gelecekleri icin secimlerde Yeltsin'e guvendigini goruyoruz. Diger etnik cumhuriyetlerde de durum benzer bicimde gelisti. Sadece Kuzey Kafkaslardaki Ruslarin yasadigi sinir bolgelerinde halk oylarini Zuganov icin verdi. Zuganov'un iktidara gelmesi durumunda etnik ayaklanmalar konusunda daha sert bir politika uygulayacagi dusunulurse Kafkaslardaki Slav asilli gruplarin neden Zuganov'u sectikleri anlasilabilir.

Turk Cumhuriyetleri, Hazar Denizi ve Kafkaslardaki hayati onem tasiyan dogal kaynaklar dusunuldugunde Rusya'nin Orta Asya Turk Cumhuriyetleri ve Kafkasya uzerinde degismeyen bir dis politikasi oldugunu goruyoruz. Turkiye acisindan bakildiginda Rusya'nin Osmanli Imparatorlugu ve Turkiye topraklarinda cikarlari oldugu ve sicak denizlere Anadolu ve Bogazlar uzerinden ulasmak istedigini gozluyoruz. Gunumuzde de Turkiye, Sovyetlerin parcalanmasi ve Turk Cumhuriyetlerinin bagimsiz devletleri olarak ortaya cikmalari Orta Asya ve Kafkaslarda resmi bir bolgesel guc olma kararini verdigini acik acik belirtmis durumda. Turkiye'nin Dogusu ile kulturel, dilsel ve tarihi baglari var. Bu durum ayni topraklarda cikarlari olan ve bolgesel guc olmak isteginde olan Rusya'nin isine gelmiyor ve uluslararasi bir guc rekabeti ortami yaratiyor. Rusya siyasi olarak hakim olamasa bile Orta Asya ve Kafkaslari kendine ekonomik manada bagimli kilmak istiyor. Tipki Bati Avrupali devletlerin bir zamanlar siyasi bagimsizliklarini verseler bile ekonomik yonden kendilerine bagimli biraktiklari kolonileri gibi.

Yukarida acikladigim nedenlerden dolayi Rusya'nin Turkiye'ye karsi her halikarda degismeyecek olan bir tutumu var. Bu tutum komunist bir liderin baskanligi ele gecirmesiyle daha farkli boyutlara ulasabilir. Rusya'nin ekonomik olarak sinirlarini disariya kapamasi durumunda negatif etkilenecek olan kesim Turkiye'nin ve Rusya'nin ticaret alisverisinde bulunan kesimleri olacaktir (Turkiye ile Rusya arasinda halen senelik 5 milyar dolarlik bir bavul ticareti var).

Orta Asya ve Kafkaslar acisindan bakildiginda komunist bir liderin baskanliga gelmesiyle, Rusya'nin bolgede olan cikarlari degismemekte. Tam aksine Rusya boyle bir durumda Batiya hesap verme durumunda olmadigi icin etnik cumhuriyetlerde olan askeri gucleri ile radikal girisimlerinde kullanabilir. Halihazirda Rusya, Beyaz Rusya, Ukrayna, Kazakistan ve Kirgizistan arasinda imzalanan yeni bir isbirligi anlasmasi var. Bu isbirligi radikal komunist bir rejimin gelmesi halinde hangi boyuta ulasabilir? Kafkaslardaki Etnik Cumhuriyetlerin gelecegi ne olur? Bu gibi olasiliklarin varligi bir gercek fakat Yeltsin'in iktidarda kalmasi durumunda da Rusya bolge uzerindeki yogun ilgisini onumuzdeki yillarda daha da pekistirecektir. Rus ordusunun modernlestirilmesi ve asker sayisinda azaltmalara gidilmesi Cecenistan sorununun ve diger ayaklanmalar olan bolgelerdeki askeri varligin ortadan kalkmasi anlamina gelmez. Tam tersine Rus Ordusu modern bir karakter kazandiginda daha da guclenecektir. Ve ozellikle Kafkaslardaki topraklarini kaybetmemek icin elinden geleni yapacaktir.

Rusya'nin Turk Dunyasi'na olan dis ve ic politikasi Yeltsin tekrar baskan secilse bile ayni yogunlukta devam edecektir. Rusya'nin bu bolge uzerinde cizdigi tarihi bir politika var. Eger Zuganov baskan olursa yine ayni tarihi oyunun kazanilmasi ugruna daha radikal girisimlere gidilebilir. Fakat her halikarda Rusya'nin genel Turk Dunyasi Politikasi aktuel gelismeler goz onunden bulundurularak surekli gozden gecirilmelidir. Rusya'nin Kafkaslar'da daha da fazla toprak ve Orta Asya'da siyasi ve ekonomik guce kavusmasi bolgenin en azindan serbest rekabet ortami olarak 21.Yuzyil'da onemli bir yer olmasini engelleyecektir. Bu engel de bolge halklarinin geleceklerini ciddi sekilde tehlikeye sokacaktir.

Mehmet Binay

18 Haziran 1996

Frankfurt a.M.

©COPYRIGHT 1997 TURKIYE NET (Her hakki saklidir).

BÜYÜTEÇ Arsivi