Hazar Petrolunde Gelismeler ve
Bolgesel Gucler Ucgeninde Turkiye

Hazar Denizi altindaki sismik patlamalar ardindan Kazakistan'in Hazar Denizi kiyilari onundeki Tengiz Petrol Sahasi'nda yeni petrol rezervleri kesfedildi. Hazar Denizi Konsorsiyumu ve Kazak gorevlilerinin aciklamalarina gore yeni bulunan kisimda 10 milyar ton petrolun varoldugu tahmin ediliyor.

Yeni ortaya cikan petrolun miktari halen dunyanin en buyuk petrol rezervlerinden kabul edilen ayni Tengiz Petrol Sahasi'nin halihazirdaki rezervlerinin yaklasik on kati civarinda. Rusya'nin tum topraklarindaki petrol rezervi ise 6,7 miyar ton. Kazakistan sadece Hazar Denizi kiyisindaki petrol zenginligi ile Rusya'nin tum rezervlerinin yaklasik iki katina sahip.

Tengiz Petrolleri'nin dis pazarlara tasinmasi 27 Nisan 1996'da Kazakistan, Rusya ve Umman devletleri arasinda Almati'da yapilan bir anlasmayla varolan hatlara eklemeler yapilmak suretiyle 1,500 kilometrelik bir petrol boru hattiyla yapilacak. Bu hatti petrolu Rusya'nin Karadeniz'deki Novorossiisk limanina ulastiracak. Yapilan projede Tengiz petrol sahasindan gunde 700 bin varil petrolun cikarilmasi esas alinmisti (700 bin varil Irak'in baris zamanlarinda her gun cikardigi petrol miktarina esit).

Tengiz Sahasi'nda bulunan yeni petrol rezervleri su ana kadar yapilmis olan projelerin ve anlasmalarin yeniden gozden gecirilmesini zorunlu kiliyor. Rusya'daki petrol boru hatlarinin yeni bulunan petrol kapasitesini tasimasi da imkansizlasiyor. Hazar Denizi'nin ve Kafkaslar'in diger bolgelerinde de onumuzdeki senelerde modern teknoloji ile yeni rezervlerin bulunacagi buyuk bir ihtimal. Bu gelismeler gozonunde bulunduruldugunda Turkiye'den Akdeniz'e ulasacak bir yeni boru hattinin gerekliligi Turkiye'nin jeopolitik ve ekonomik onemini bir kere daha kanitliyor. Fakat Kafkaslar'da tutarli bir baris ortaminin saglanmasi Baku-Ceyhan boru hattinin gerceklesmesi ve bolge halklarinin ekonomik kalkinmasi icin kacinilmaz bir zorunluluk teskil etmekte.

Ozellikle Rusya'nin bolgedeki siyasi ve ekonomik liderlik arayisi yeni bulunan yeralti zenginlikleriyle bir defa daha anlam kazaniyor. Rusya, Sovyetler'in dagilisindan sonra kaybettigi Super Guc olma ozelligini yeniden kazanmak icin ozellikle Kafkaslar ve Orta Asya ulkeleri uzerinde yeni liderlik arayislarina girdi. Bu yonu ile Rusya'nin guttugu dis politika Cin ve Iran ile girisilen isbirlikleriyle Dogulu bir kimlik kazandi.

Tengiz Sahasi'nda bulunan yeni rezervler ile Iran'in ve Turkiye'nin dis pazarlara ve sicak denizlere inen anahtar topraklara sahip olmalari bu ulkelerin onemini bir kere daha kanitladi. Ozellikle Amerika su anda Iran'a hakim olan rejim dolayisi ile bu ulkenin kuvvetlenmesini istememekte. Ancak ileriye donuk bakildiginda ise Iran'daki rejimin cokmesi ihtimali gozonunde bulundurulursa Iran, Turkiye'nin ekonomik ve siyasi liderligi konusunda en onemli rakibi durumuna gelebilir.

Turkiye siyasi ic karisikligini cozebildigi, Batisi yonunde oldugu gibi Dogusuna yonelik de tutarli bir dis siyaset cizgisi belirleyebildigi taktirde konumu ve kimligi itibariyle bolgesel bir guc durumuna gelebilir. Turkiye'nin demokrasi yolundaki adimlari Avrupa Birligi ve Amerika icin bolgede bir guvenlik ortami yarattigi gibi tum Turk Dunyasi icin de Turkiye'nin Bati'ya uzanan kopru ulke olmasini da pekistirmektedir. Turkiye bu sebeplerden dolayi kitalar ve kulturler arasi kopru kurma konumunu ne dogusuna arkasini donerek "Batili" ne de sadece mutlak bir "Sarkli" kimlik edinerek koruyabilecektir.

Mehmet Binay

30 Haziran 1996

Frankfurt a.M.

©COPYRIGHT 1997 TURKIYE NET (Her hakki saklidir).

BÜYÜTEÇ Arsivi