ZAMANDA YOLCULUK

Holywood’a gore zamanda yolculugun birinci kurali sudur : Yolcu eger geriye gidiyorsa oradaki hic bir seyi degistirmemelidir. Aksi taktirde zinciri bozar (bkz. Back To The Future serisi) . Yine ayni mantikla bakildiginda yolcu geriye gonderilip orada bir seyleri degistirmesi saglanarak sonradan olacak olanlari onleyebilir (bkz. Terminator).

Konuya Holywodd cehaleti ile basladigim saskinlik veya seviye dusuklugune bir isaret olabilir. Ama okumanin giderek zorlastigi gunumuzde belki de televizyondan alinti yapmak okurun hayalinde bazi seyleri canlandiracagindan okumasini da kolaylastirabilir.

Benim zamanda yolculuk konusu ile ilgili one surdugum fikir kisaca soyle ozetlenebilir :

Tanol’un Zamanda Yolculuk Yasalari

1. Zamanin her yonunde yolculuk yapilabilir.
2. Yolculuk sirasinda yapilan seyler yolcunun yola ilk ciktigi evrendeki gercekleri etkilemek/degistirmek zorunda degildir.
3. Zaman-mekan koordinat sisteminde paralel evrenler vardir ve bunlarin varolmasina neden olan sey yasamin her aninda alinacak kararin bir karar kumesinin icinden secilmesidir (kumedeki her karar digerlerine paralel bir evren yaratir -secilse de secilmese de).

Simdi bu yasalarin uzerine biraz egilelim ve konuya derinlik kazandiralim.

Oncelikle su yanlisligi saptamak lazim. Bizim icinde bulundugumuz surec zamanin en son ucundaki anlar degildir. Zaman biz ilerledikce bizimle birlikte ilerlememektedir. Daha ziyade bir zaman adli bir kanalin icinde ileriye dogru hareket etmekteyiz. Kanal bizden bagimsiz olarak bizim her iki yanimizda da uzayip gitmektedir. Bir tarafimiza gecmis diyoruz ve ya sahsen ya da baskalarina referans vererek bunun kaydini tutabiliyoruz. Oteki yanimiz ise gelecek ve su anki algilama gucumuz henuz buraya belli bir hiz ve birlikte gitmenin haricinde bir yol bulabilmis degil.

Zamanda yolculugun ilginc bir paradoksu sudur : Zamanda geriye dogru gidebiliyorsak ileriye dogru da gidebilmeliyiz. Cunku geriye gittigimizde ulasacagimiz yerdeki yasam icin biz varolmamis bir gelecekten geliyor olacagiz. Onlar icin olmamis bir sey aslinda var. Demek ki bizim icin de olmamis olabilecek bir sey (gelecek) aslinda var olabilir ve oradan bize birileri gelebilir.

Gecmise gidip geri gelebilirsek gecmisten birini de bugune getirebiliriz. O halde gelecekten birisi bizim dunyamiza gelip buradan bir sey alip gelecege goturebilir.

Ancak bizim zamanin hep en son halkasini olusturdugumuz yaklasimini kabul edersek gelecege yolculuk kavrami otomatik olarak ortadan kalkar. Su an icin bu yaklasimin dogrulugunu tartismayacagim.

Simdi gelelim yolcunun mudahale hakkina. Zaman dedigimiz sey aslinda mekan ile birlikte ele alindiginda bir koordinat sistemi gibi duzlemsel bir yapi olusturmaktadir. Bu da zamani yukarida bahsettigim turden bir kanal olmaktan cikarir onu bir hattan ziyade satih (yuzey) haline getirir. Bu ne demek ? Bu zaman-mekan koordinat sisteminin paralel evrenleri bunyesinde barindirdigi anlama gelir. Zaman-mekan koordinat sisteminin mutlak baslangicindan mutlak sonuna dek ayni karakterlerin sahneledigi bir oyun oynanmaktadir ve oyun her an yeni yollara ayrilmakta ve kendisine yeni yollar cizerek zaman icinde paralel bir hal almakta birbirinden bagimsiz olarak ilerlemektedir (bu yaklasimla ilgili kurgusal bir referans icin bkz. Richard Bach’in Bir adli romani).

Boylece zaman-mekan koordinat sisteminde yolculuk yapmaya kalktiginizda iki degisken ustunde hareket ediyorsunuz demektir. Bunlar zaman ile mekandir. Ancak bu ikili uzerinde paralel evrenler olusmasina neden olan seyler yasamda alinan karar/olasi karar kumesidir. Soyle bir ornekle aciklayayim : Bu aksam Tanol zamanda yolculuk konusunda bir yazi yazmaya basladi. Cunku bundan once Tanol bir yazi yazma karari aldi. Bu karari almadan once bu aksam ne yapayim diye dusundu. Tanol’un verebilecegi bir karar kumesi vardi. Disari cikabilirdi. Uyuyabilirdi. Bir arkadasini arayabilirdi. Okuyabilirdi. Yazabilirdi. Ben bunlardan birini sectim ama aslinda belki yuzlerce veya binlerce Tanol bu karar kumesinden her birini uygulamaya koyuldu. Boylece zaman acisindan ayni anda birden cok dalda faaliyet basladi. (Mekan acisindan ayni olmasi gerekmez cunku bazi kararlar baska mekana gitmeyi gerektirebilir).

Aslinda bizim zamanda yolculuk dedigimiz sey bu binlerce, milyonlarca, milyarlarca kilcal damar gibi etrafa yayilmis karar kumesi icinde bir yere inis yapmaktir. Inis yapilan bu zaman ve mekanin durumuna gore yolcunun bir kopyasi orada da yasiyor olabilir. Milyarda bir olasilikla yolcunun indigi yer yolcunun kendi orijinal zaman-mekan koordinat sistemi uzerinde aldigi/alacagi kararlarin sonucunda ulasacagi veya daha once gectigi yer olabilir. Ancak cok cok buyuk bir olasilikla zamanda yolculuk yaptigimizda ulasacagimiz yer bizim bir kopymamizin karar kumesinden olasi bir karari uygulamakta oldugu bir zaman ve mekan olacaktir.

Bu her ne kadar bizim kopyamiz da olsa BIZDEN FARKLI BIR KIMLIGE SAHIPTIR. Yolcunun *kendi* yasami ile yolda karsilastigi bri kopyasinin yasami ayni degildir. Bu nedenle eger yolcu mudahale edip de kendi kopyasina bazi bilgiler verip onun hayatini degistirirse bu yolcunun kendi orijinal hayatini etkiler anlamina gelmez. Ornegin yolcu bir sinavdan 60 almistir. Zamanda geriye gider, kendisini bulur ve ona sinavda cikacak sorulari soylerse kopyasi sinavda 60tan baska bir not alabilir ve bu yolcunun o sinavdan 60 aldigi gercegini degistirmez.

Cunku paralel evrenlerde kopyalarinizin karar kumesinden bir karar alamayip da gidemeyecegi ancak sizin zaman-mekan yolculugu ile bulabileceginiz bir durum soz konusu olamaz. Tanim geregi olamaz. Siz neyi dusunurseniz onun her zaman bir super seti olacaktir (ondan en az bir fazla karari iceren bir karar kumesi).

Ayrica sunu unutmamali. Bizim mukemmel yasamimiz yeterince uzak bir boyuttan bakildiginda yapragin bile kimildamadigi bir kavram olabilir. Uzaydan dunyaya bakildiginda o sirada sizin sokakta neler olup bittigi gorulebiliyor mu ? (Hic degilse ciplak gozle bunun cevabi hayir).

Bu paralel evrenlerin varligi sayesinde zamanda rahatcayolculuk yapabiliriz. Ama bu rahatligin faturasi zamanda yolculuk yaparak kendi hayatimizi degistiremeyecegimizdir. En azindan gecmise yolculuk yapmakla bunu basaramayiz.

Yani eger fakir bir ailenin kit kanaat gecinen cocugu isek ve elimize bir imkan gecip de geriye yolculuk yaparsak orada yapacagimiz bazi degisiklerin sonucunda kendi orijinal evrenimize dondugumuzde kendimizi zengin bulamayacagiz. Orijinal dunyamizda neysek oyuz. Ama bizim bu mudahalemiz olsa olsa karar kumesine bir karar daha eklemeyi saglayabilir - eger halihazirda kumenin bir elemani degilse (ki buna inanmak cok zor). O halde sonuc olarak zamanda geriye dogru gitmek yolcunun kendi orijinal evrenine hicbir katkida bulunmaz. En azindan gecmisle ilgili olarak.

Ama gelecekle ilgili olarak insanlarin karar kumesi icinden hangi karari secmeleri konusundaki kararlarini etkileyebilir. Soyle bir ornegi inceleyelim :

Bir cinayet islenir. Polis sucluyu bulamaz. Bunun sonucu olarak da diyelim ki katil yakalanamaz. Oysa polisin elinde olayin gectigi yer ve saat konusunda net bir bilgi varsa bunu kullanarak zamanda bir yolculuk yapilir. O zaman ve mekanda bulunulur ve cinayet izlenir. Katilin kim oldugu anlasilir. Orijinal evrene donulup oradaki katil yakalanir. Iste eger zamanda yolculuk yapilmasaydi yakalanamayacak olan katil yakalanmis oldu.

Peki zamanda yolculuk yapip bir cinayeti izlemek onu engellemenin yerine ne kadar insanca ? Yine paralel evrenler ve karar kumesine donecek olursak. Orijinal evrenimizde yola cikmadan once cinayetin islendigini biliyoruz degil mi ? Bu durumda artik ne yaparsak yapalim kendi orijinal evrenimizde o cinayeti yoksayamayiz. O cinayeti engelleyebiliriz ama bunun sonucu bizim orijinal evrenimizde degil baska bir evrende kendisini gosterir (karar kumesinin bir baska elemani).

ILERI MARS !

Peki bir de ileri dogru yolculugu deneyelim. Ileri dogru yolculuk tum bu aciklamalar uzerine analoji yapilirsa bizim orijinal evrenimizde alacagimiz kararlari oldukca etkileyebilir. Soyle ki; gelecege gidip sonucunu merak ettigimiz bir konunun nasil sonuclandigina bakabiliriz. Sonra geriye donup o karar kumesi icinden o karari secerek yolumuza devam ederiz. Hersey bu kadar kolay mi ?

Bence degil. Cunku zamanda geri giderken nasil ki ulastigimiz yerin kendi orijinal evrenimiz olma olasiligi milyarda bir ise ileri dogru yolculukta ayni sorun var. Ornegin bir macin sonucunu merak ediyoruz. Ileri gittik. Macin sonucuna baktik. 2-1 cikti. Oysa bir macin sonucu 2-1’den baska da bitebilir (karar kumesi). Bu durumda bizim 2-1 gordugumuz sonucun geri donecegimiz evrende de gecerli olabilmesi icin gittigimiz yerin bizim kendi orijinal evrenimizin gelecegi oldugundan emin olmamiz lazim.

Bundan nasil emin olabiliriz ? Emin olamayiz. Cunku gecmise yapilacak yolcugun tersine gelecege yolculukta bir belirsizlik vardir. Gecmise giderken kendi orijinal evrenimizde olaylarin nasil sonuclandigini biliyoruz. Ona bakarak dogru adrese gelip gelmedigimizi anlayabiliriz. Ama gelecekte bunu bilecek bir bilgiye sahip degiliz.

Bu durumda gelecege yapilacak yolculuklar o kadar da beklendigi gibi keyifli olmayabilir. Ornegin gelecege yolculuk olsa ileri dogru gidip kendi orijinal evreninizle gittiginiz zaman arasindaki tum talihh oyunlari sonuclarini alip geri donebilirsiniz ve eger o bilgileri toplamaya gittiginiz yer sizin orijinal geleceginiz degilse topladiginiz o bilgiler dondugunuz evrende bir anlam ifade etmez. Bu bilgilere bulundugunuz evrende de sahipsiniz. (diyelim ki loto icin 6 tane rakam; secin, iste sahipsiniz). Ama dogru oldugunu bilmiyorsunuz. Ve olmayabilir de.

ONE WAY TICKET !..

Peki zamanda yolculuk tek yonlu olursa ne olur ? Yani geri (veya ileri) gidip bir daha geri orijinal evrene gelmezsek ne olur ? Once bazi teknik sorunlari asalim : Eger gidilen yerde yolcunun bir kendisi (kopyasi) varsa o kisi ile yolcu birbirinden bagimsiz iki ayri kisidir. Bunu bir nesnenin ayni zaman ve ayni mekanda birden cok paralel evrende olamamasina borcluyuz. Evet her birinde birer kopyamiz var ama onlarin herbiri birbirinden bagimsiz nesneler. Herseyimiz ayni olsa bile yaslarimizin farkli olmasi (bu fark salise farki kadar bile olabilir) bizi iki farkli nesne yapar.

Eger gittigimiz yer yeterince geri veya yeterince ileri ise kendimizin bir kopyasini bulma imkani da yoktur. Ya kendi atalarimizi ya da kendi torunlarimizi buluruz. Bu da bir seyi degistirmez. Hepsinin kaderi farkli farkli karar kumesi elemanlarini secmeleriyle olusacak. Biz olsa olsa bazilarinin verecegi karara yardimci oluruz. Bu da zaten tanim geregi sonucta bizimkinden farkli bir evrene surukler.

Bunun disinda yolcu gittigi yerde yerin durumuna gore yasamini bagimsiz bir birey olarak surdurebilir. Evet yasama bir yabanci olacak, nufus idaresinde kaydi olmayacak ama zamanda yolculuk yapma ozelligine sahip bir kisi pasaport almayi ne kadar takar ki ?

Dilerseniz ise biraz estetik katip dunya uzerindeki (yani bizim kendi orijinal evrenimizdeki dunya) sokak serserilerinin bir kisminin (eger hepsi degilse) yolunu sasirmis zaman yolculari oldugunu soyleyebiliriz.

Butun bu tespitve teoriler bizi nereye goturur ?

SONUC

Karsimiza arastirilmasi gereken iki temel soru cikti :

1. Icinde yasadigimiz dilimin zamanin hep son halkasini olusturmadigini, aslinda bizden bagimsiz olarak zamanin ileri evrelerinin oldugunu (tipki varligina sahitlik edebilecegimiz gecmis evreler gibi) nasil ispat edebiliriz ?

2. Zamanin ilerisine veya gerisine yolculuk yaptigimizda ulastigimiz yerin milyarlarca paralel evren icinde bizim kendi orijinal evrenimizin gecmisi (ya da gelecegi) oldugunu nasil anlayabiliriz ?

Buna karsilik bazi saptamalarda da bulunduk. Soyle ki :

1. Milyarlarca paralel evren icinde ileri veya geri diledigimiz gibi yolculuk yapabiliriz.
2. Yolculuk sirasinda yolcunun ulastigi yerlerin onun kendi orijinal evrenine ait olma olasiligi milyarda bir oranindan daha da dusuktur. Bunun nedeni de paralel evrenlerdir.
3. Paralel evrenler zaman-mekan koordinat sistemi icinde her asamada bir karar almak zorunda oldugumuzdan dogarlar. Kendi orijinal evrenimizi aldigimiz kararlar olustururken kararimizi sectigimiz karar kumesinin diger elemanlari da birer kopyalarimiz araciligiyla kendi evrenlerini olusturur ve yasamlarini surdururler.
4. Yolculuk sirasinda yolcunun yapacagi degisiklikler kendi orijinal evrenine ait bir dilimde gerceklestigi ispatlanmadigi surece yolcunun orijinal evrenini etkilemez.
5. Su an icin yolcunun zaman icinde hicbir zaman, asla kendi orijinal evreninin gecmis veya gelecegine GIDEMEYECEGINI ispatlayamayiz. Ancak milyarda birden de dusuk bir olasilik karsisinda bunun (eger sansa kaliyorsa) gerceklesmesinin cok zor oldugunu kabul edebiliriz.

Eger bu yaziyi okuyup da gecmisten veya gelecekten geldigini bilen varsa onunla bazi seyleri tartismak keyifli olabilirdi. Sarlatan cikmadiklari surece...

Copyright (c) 1997 Turkiye Net - Her Hakki Saklidir

Bu yaziyla ilgili yorumlariniz varsa yazara mesaj gonderebilirsiniz.

Bu sayfa 18 Mayis 1997'de hazirlanmistir...