V i Z Y O N - Editörden
INTERNET’DE
KiMLiK, EMNiYET VE TELiF HAKLARI SORUNLARI
SANTA BARBARA/KALiFORNiYA – 25 EYLUL 1997
Dusunun bir kere; internet uzerinden haberlestiginiz ya da calistiginiz bir kimseden bir email aliyorsunuz ve emailin iceriginin sizin zannettiginiz kisiden geldigine guvenerek hareket ediyorsunuz. Islerinizi ona gore yonlendiriyor, eger ozel bir email ise iliskinizi ona gore tartip, degerlendiriyorsunuz. Hatta aldiginiz emailde yazili yerdeki randevuya bile gitmeye hazirlaniyorsunuz. Size tavsiyem internet’in genel kullanimdaki emniyetine pek guvenmemenizdir. Cunku tum dunyada internet’te kimlik konusunun emniyete alinmasi bugunlerde gelistirilmesi gereken onemli bir teknik bosluk olarak goruluyor.
Hem ozel kisilerin kimliklerinin taklit edilememesi, hem de is dunyasinda tum dunyada bilgi aglari uzerinden gelip giden bilgilerin korunmasi amaci ile emniyet acisindan hem teknik hem de hukuki konularda yenilikler yapiliyor. Bilgi cagi casuslugu gunumuzde sicak savastan cok daha buyuk bir tehlike olarak algilaniliyor.
Kisa bir sure once Amerikan gizli haber alma teskilati CIA’in bildirdigine gore, 1990 yilinda patlak veren Korfez Krizi oncesinde ABD uydulari Irak’taki askeri hazirligin farkinda olup, fotograflarini cekmis. Irak’in planlarindan haberdar olan CIA, elektronik bilgi casuslugu ile ulkeler arasinda gidip gelen silah siparislerine manipule etmis. CIA bu ulkelere yanlis askeri techizat ve silah siparisi verdirmek yerine ilk alindiginda calisacak, fakat kisa bir sure sonra da bozulacak turden silah stoklarinin Irak’a gitmesini saglamis.
Guney Kaliforniya sahilinde Santa Monica’da yerlesmis olan bir stratejik arastirma enstitusu (" think tank") ABD savunma bakanligi ile milli savunma uzmanlarina yonelik danismanlik ve arastirma gorevleri surduruyor. RAND ismindeki bu kurulus 1996 senesinde "Stratejik Bilgi Savasi: Savaslarin Yepyeni Bir Yuzu" isminde yayinladigi arastirmada bilgi savasinin nelere kabil olabilecegini aciklamakta. Raporda ABD’den yola cikilarak ulkenin yonetim sistemlerinin ve altyapisinin tumunun elektrik enerjisine bagli oldugu; para akisinin, hava trafiginin, dogal gaz ve petrolun de bilgi caginin teknikleri ile yonetildigi anlatilmakta. Sozu edilen bu unsurlar hemen hemen tum dunya ulkeleri icin gecerli durumda. Bu teknik sistemlerin bilgisayar casuslarinca ele gecirilmesi dunya uzerindeki siyasi guc dengelerinin stratejik buyuk degisikliklere maruz kalmasi anlamina geliyor.
Yine uluslararasi sirketlerin gizli tuttuklari urunlerin hazirlanis formulleri milyonlarca dolar degerinde ve bircogu da hergun bilgi otobani uzerinden gidip gelmekte. Bunun yaninda bazi devletlerin resmi ideolojilerine aykiri bircok siyasi gorus de gunumuzde internet uzerinden rahatlikla dunya capinda dile getirilmekte. Fakat tum bunlar emniyet bosluklari gozonunde bulunduruldugunda kullanicisi icin sorun yaratabilecek hayati tehlikeleri de beraberinde getiriyor.
Daha somut orneklere gelmek istiyorum. Turkiye Net’in Bizim Kahve isimli forumlar grubu dunya uzerine dagilmis Turkce konusan insanlarin dusuncelerini yazabildigi, tartisabildigi, muhabbet edebildigi sanal bir bulusma noktasi durumunda ve Turkiye Net’in gunluk baglantisinin yarisini teskil etmekte. Ozellikle siyasi konularda yapilan gorus alisverisi internet gibi devletlerin hukuk cercevesini kabul etmeyen bir ortamda cok daha rahatlikla yapilabilmekte. Bu nedenle internet’te olusmus iletisim forumlari internet’in ilk gunlerinden itibaren yogun ilgi almakta. Newsgroup’lara ek olarak internet’in en baskin araci olan world wide web’e uyarlanmis forumlar da son zamanlarda tercih edilen ortamlardan sayiliyor (arsiv ozelligi, vs.). Fakat gerek www’ye uyarlanmis forumlar, email tartisma gruplari, gerekse newsgroup’larin icerikleri pek fazla masraf edilmeden teknik yazilim ile takip edilebilmekte. Ornegin internet’e yazip gonderdiginiz mesaj (email, web forumu, newsgroup mesaji) ozellikle de internet baglantisinin ulke disina baglanti hatlari monopoller uzerinden yapilan ulkelerde kolaylikla bir suzgecten gecirilebilmekte. Mesajin icinde kimliginize dair yazdiginiz tum bilgiler (email adresi, isminiz, vs.) ve internet’e telefonla baglanti noktaniz da bu suzgec tarafindan izlenebilir durumda. Turkiye internet’e bazi istisnalar disinda tumuyle "TURNET" uzerinden baglanmakta ve bu kablo da Turk Telekom’un, yani Turk devletinin denetimi altinda. Kisacasi internet’te yaziyorum diye pek heyecanlanmayin. Yazdiginiz tum mesajlar kotu niyetli ozel kisiler ya da telefon dinlemeye merakli bir devletin haber alma teskilati tarafindan izlenip, takip edilebilir. Hatta internet baglanti servisiniz (ISP) izin verirse hangi tarihte hangi sayfalarda sorf ettiginiz, hangi ses, resim, ya da yazilari bilgisayariniza aldiginiz da ogrenilebilir. Bu durumda internet kullanicilari icin gerekli olan emniyetin saglanmasi yapilmasi gereken en acil yeniliklerden biridir.
Yukarida sozunu ettigim emniyet konusunda onemli bir ilerleme gectigimiz yaz internet’te ezeli rakip olan iki yazilim sirketi arasinda kaydedildi. Herald Tribune gazetesinin 12 Haziran 1997 tarihinde yayinladigi habere gore internet yazilimi ureten Microsoft ve Netscape arasinda kimlik emniyeti konusunda isbirligi icin anlastilar. Iki sirketin urettigi urunler, haberlerlesme konusunda birbirlerinin standartlarini anlayip sistemlerine tercume edebilir hale getiriliyor. Boylece okunmamasi icin sifrelediginiz bir email bu iki sirketin urettigi iletisim yazilimi kullanildiginda alan kimse tarafindan desifre edilip okunabiliyor. Ozellikle finans sirketlerinin kaygilari ve baskilari nedeniyle girisilen bu isbirligi kuskusuz bireyler icin de huzur verici bir haber.
Dijital imza da bu yeniliklerden birisi. Yine Microsoft ve Netscape ile koordine calisan bazi yazilim sirketleti musterilerinin kendilerine dijital imza uretiyorlar (Verisign Inc., Firefly Inc.). Dunya uzerinde bir email adresine bir isim verilmesi prensibi ile calisan sistem sayesinde 10 dolar ile 20 dolar arasinda bir ucrete kendinize dijital imza satin alabiliyorsunuz. Yine bu imzayi da emaillerinizin sonuna ekletip, emailinizdeki icerige imzanizi ekletebilirsiniz.
Turkiye Net de kendi bunyesindeki iletisim forumlari kullanicilari icin Turkce internet kategorisinde ilk olan bir teknigi forumlarina uyguladi. Bizim Kahve’yi kullanmak isteyen sizler ilk olarak bizlerden bir sifre ediniyorsunuz. Bu sifreyi aldiktan sonra kendi isminiz ya da sectiginiz bir rumuz ile forumlara giriyorsunuz. Forumlar ise "secure server" denilen yeni bir teknik ile donatilmis durumda. Yazdiginiz mesaj baglandiginiz internet noktasindan Turkiye Net’in fiziksel olarak bulundugu server-bilgisayarina kadar dunyayi bes kere dolasip, onlarca farkli noktadan gecse bile yolda okunamiyor. Ne isminiz, ne email adresiniz ne de yazdiginiz icerik ne Turkiye’nin yurtdisina baglantisi olan Turnet’ten gecerken ne de baska hatlari gecerken acilip okunabiliyor. Ve Turkiye Net bilgi bankasi ise internet’ten ulasilamayacak ve dunya uzerindeki cografi konumu gizli tutulan bir yerde elektronik olarak saklaniyor. Dilegimiz tum internet hizmeti veren kuruluslarin bu hassasiyeti gosterip kullanicilarinin kisisel kimlik haklarina saygi duymalari ve teknik ilerlemeyi gostermeleri.
Ilk zamanlarda askeri ve akademik bilgilerin degis-tokusunun ve iletisimin kolaylikla yapilabilmesi icin kurulan internet zaman gectikce buyuk kucuk bircok medya kurulusunun urunlerini elektronik olarak sundugu ya da sattigi bir arac haline geldi. Yayinlanan urunun yazarinin ve yayinlandigi kurulusun telif haklarinin korunmasi klasik medya turlerinde hemen hemen tum dunyada yasalarca duzenlenmistir. Gectigimiz senelerde Turkiye de "Intellectual Property Rights" ismi altinda kabul edilen uluslararasi duzenlemeleri kabul etti. Eglence endustrisinde yayinlanan kaset, CD vb. satilmasindan dogan karin muzik sirketlerine ve sanatcilara ulastirilmasi da boylelikle saglanmis oldu (bkz. Kaset-CD’lerdeki bandrol). Internet yeni bir medya ve iletisim turu olarak telif haklari konusunda teknik olarak gelismeye ihtiyac duyulan bir ortam. Fakat artik hemen hemen internet’te yayinlanan tum gazete, dergi, bulten, vb. urunlerin haklarinin da telif hakki notu ile korundugunu da gormek mumkun. Buna yayinlanan yazilar oldugu gibi forumlarda yazilan mesajlar da dahil. Cunku sonucta yazilan ve yayinlanan her tur yazi korsan kopyaciliga ve sahtecilige karsi korunmaya muhtac. internet’te yayinlanan ya da uretilen emegin korunmasi ve internet’in anarsik yapisi icinde medeni bir seviyenin olusmasi icin bu kurallari desteklemek her aydin ve cagdas internet kullanicisinin gorevi olmalidir.
Gelecek internet yazimda internet ve insan iliskileri konusuna deginecegim. ViZYON’u takip etmeyi unutmayin.
Esen kalin…
Mehmet Binay
Kaynakca:
<http://www.rand.org/publications/MR/MR661/MR661.html>
©COPYRIGHT 1997 TURKIYE NET (Her hakki saklidir).