iNTERNET
MUKEMMELLESiYOR MU?
SANTA BARBARA/KALiFORNiYA – 1 EKiM 1997
Askeri ve akademik iletisim ve bilgi degisimi icin tasarlanan internet'in 90'li yillarda bizlerin de evine, okuluna ve is yerine girmeye baslamasiyla bu yeni arac turu dinamik yapisi ile yepyeni cehreler kazandirdi kendine. internet ozellikle her turlu azinlik grup icin normal yasam icindeki gucluklarin paylasilmasi ve azaltilmasi icin ideal bir ortam olarak benimsendi. Boylelikle internet siyasi mobilizasyon ve organizasyon saglama ihtiyaci duyan tum cikar gruplari icin ideal bir baglanti ve yayin ortami haline geldi. Ornegin Amerika'da siyasi sahnede sesini duyurmaya calisan homoseksuellerin internet'i lobi faaliyeti icin mukemmel bir bicimde kullandiklari gozlenmekte. Yine Ermeni lobileri internet'te Azeriler ve Turklere karsi oylamalar soz konusu oldugunda en mukemmel protesto eylemlerini gerceklestiriyorlar (Karabag Sorunu, Soykirim Yalanlari). Buna uluslararasi sahnelerde seslerini duyurmaya ihtiyac duyan siyasi gruplari da ekleyebilirsiniz.
***
Bugun internet fiziki uzakliklari ve engelleri ortadan kaldirabilen tarihin en gelismis entegre bilgi ve iletisim teknolojisi haline geldi. Fakat her yeni aracta oldugu gibi teknik eksiklikler ve sorunlar internet kullanicilarinin ve hizmet saglayicilarinin da basini yeterince agritmaktadir.
izninizle birinci kaynak olarak kendi tecrubelerimden yola cikmak istiyorum. internet kullanimini farkli cografi bolgelerde surdurmeye calistigim icin hemen hemen tum teknik sinif farkliliklari ile basa cikmak zorunda kaliyorum. Almanya'da internet kullanimini ilk onceleri Amerikan sirketi Compuserve'den alirken Almanya ici internet kullaniminin durumundan pek haberim yoktu dogrusu. Daha sonralari evden universite sistemine baglanmaya basladigimda aksam saatlerinde internet'i isgal eden benim gibi bircok ogrenci nedeniyle kendimi sabah erken kalkmaya alistirmak zorunda kaldim. Birakin universite internet baglantisini, esas en buyuk zorluklari tum internet gezginleri gibi seyahatlerde yasiyorum. Agustos ayinda Canakkale'nin sirin balikci koylerinden birinde yazilarimi internet'e yukleme ve emaillerimi okuma heyecanimin cogu kez saatler suren baglanma ugrasilariyla sonlandigini siz de tahmin edebilirsiniz. Hem telefon hatlarinin yetersiz olusu hem de Turkiye'deki tum servis saglayicislarinin buyuk sehirler disindan ulasilabilme zorluklari binlerce kullaniciyi cileden cikarmaktadir. Birakin Anadolu'dan internet'e baglanmayi buyuk sehirlerden bile internet'e baglanmak gunun onemli bir kisminda bir keyiften cok eziyete donusmektedir.
Kafkaslar ve Orta Asya'da en iyi haberlesme aracinin 1940'larda yerlestirilmis telefon hatlari degil de internet oldugunu soylesem herhalde sasirirsiniz. Tum eski Sovyetler'de internet baglantilari evlerin telefon baglantilarindan cok daha iyi bir durumda. Tabii sokaktaki telefon kulubesinden tasinabilir bilgisayariniz ile internet'e baglanmaya calismadiginiz surece!.. Gezdiginiz buyuk sehirlerin bircogunun egitim kurumlarinda ve de ozellikle Batili hukumet disi orgutlerin *1 destegiyle teknik acidan gelistirilmis olan medya kuruluslarinda internet baglantilari Bati standartlarina yakin bir durumda. Ozel kisiler icin hala cok pahali olsa bile sivil toplum orgutlerinde internet baglantilarinin iyi durumda olmasi bu ulkelerin demokrasi yolundaki maceralarina buyuk destek saglamaktadir.
internet teknolojisi acidan en gelismis ulke olan Amerika'da bilgi cagi gunluk hayata buyuk olcude yerlesmis durumda. Yeni uretilen bircok telefonda bile email alma ve gonderme imkani bulunuyor. 2000 yilinda baskan Clinton ve yardimcisi Gore'un cabalariyla tum ABD'de internet girmeyen okul sinifi kalmayacak. Telefonla degil direk kablo baglantisi ile internet'e surekli bagli olan bircok kurulusta inanilmaz hizlarda bilgi otobana baglanabilirsiniz. Ornegin Turkiye Net'in Kaliforniya'daki merkezinin internet'e baglanti hizi tum Turkiye'nin dis dunyaya internet baglantisinin dortte biri kapasitesinde. Bu kucuk ornek sanirim Anavatan Turkiye'deki internet baglantilarinin ne durumda oldugunu gostermeye yetiyor.
internet'in global anlamda daha yaygin bir kitleye ulasabilmesi icin gectigimiz Mayis ayinda sevindirici bir gelisme oldu. Yeni dunya lideri Bill Gates tarafindan yonetilen Teledesic, dunyanin en buyuk ucak sanayilerinden biri olan Boeing ve Craig McGraw ismindeki bir dijital telefon firmasi gelecek yuzyila damgasini vuracak bir ortakliga imza attilar. Grubun baslattigi bu calisma ile internet'in gelismesi icin telekomunikasyon sirketlerinin ve kablolu tv hatlarinin yeni kablolar dosemesine bagimlilik azaliyor. Yukarida sozunu ettigim grup tum dunyadan 45cm capindaki uydu antenler araciligi ile ucuz ve hizli internet baglantisinin kazanilmasi icin muazzam bir proje baslatmis durumda. Bu grup dunyanin 20 bin kilometre uzerinde sabitlesen uydular yerine yeryuzunden sadece 1000 kilometre yukarida yorungeye oturacak tam 840 adet uyduyu yorungeye yerlestirilecek.. 2002 yilinda servis vermeye baslayacak hizmet ile ister Amazon ormanlarindan, ister Taklamakan colunden, isterseniz de Atlas okyanusundaki yelkenli teknenizden internet'e kaliteli bir baglanti yapabileceksiniz. Uydu antenini alamayacak maddi gucte olanlar icin de, yerel uydu istasyonlari evlere daha ucuz internet baglantisini kablo ile saglayabilecekler. Global koyun olusturulmasi icin yapilan bu calisma gelecege yonelik bircok olumlu yatirimdan bir tanesi. Bu proje ile umarim devletlerin pahali ve anti-demokratik telekomunikasyon tekelciligi de sonunda ortadan kalkabilecek.
***
Teknik sorunlarin ve engellerin yaninda icerik acisindan da internet her yeni medya turunde oldugu gibi gelisime acik durumda. Entellektuel calismalari ve haberciligi klasik yontemlerle satan bircok kurulus ilk zamanlarda internet'i bir tur ikinci basim yeri olarak gormekteydi. Fakat bircok medya kurulusu global medya imparatorluklari kurabilmek, etki alanlarini genisletmek icin ek olarak sadece internet icin uretilen calismalarini yayinlamaya basladilar. Ornegin Washington Post gazetesinin yayin islerinden sorumlu ekibine ek olarak internet redaksiyonu, editorlugu, vs. kuruldu. Bugun Washington Post gazetesinin internet'teki yayini basili yayin anlayisindan farkli bir felsefe ile hazirlanmaktadir. Ayni sekilde bircok medya kurulusu benzer gelismeleri takip etmektedirler.
Turk gazeteleri de kisa zaman icinde internet'te homepage'lerini actilar. Bugun Turkiye'de yayinlanan bircok gazetenin icerigini ayni anda internet'ten de okuyabilirsiniz. Fakat Turkiye'ye hakim olan yuzeysellik ve ambalaj kulturu internet'te uretilen Turkce icerikli sitelere de yansimis durumda. Hicbir Turk gazetesi veya dergisi okur kitlesi farkli olan internet icin uretmemektedir. Bunun yani sira gecen sene Turkiye'de en guzel internet sitesi olma odulunu kazanan Milliyet Online'daki yazarlarin bircogunun adresi bir ara yanlis olup, gondermek istediginiz mektuplar geri gelmekteydi. Bircok Turk medya kurulusunun internet sayfalarindan yazdiginiz emailler de herhangi bir internet grafik tasarim sirketinin email kutularina yonlendirilmis olup, yazarlara ya cok gec ulastirilmakta ya da yazar tarafindan hicbir zaman okunmamaktadir. Yine Turk gazetelerinin basili sayilarinin hemen hemen tumunde yazarlarin email adresleri yer aliyor. Hatta degerli Sabah Gazetesi yazari Necati Dogru'nun hem ev, hem de is email adresi kosesinde durmakta. Halen bircok yazar emailin fakstan farkini kavrayabilmis degil. Sormak isterim, dunyanin hangi ciddi ve buyuk gazetesinde kose yazarlarinin email adreslerini yayinladigini gordunuz?
Diger taraftan yaz aylarinda Hurriyet gazetesinde internet konulu dort bolumden olusan cok kaliteli bir yazi dizisi yayinlamis olan Prof. Salih Neftci bir yazisinda Basbakan'in email adresi olup olmadigini sorup, Basbakan Yilmaz'dan internet'i gelistirmesini istiyordu. Bu degerli yazi dizisine tesekkur etmek icin Salih Neftci'ye email gondermek istedigimizde email adresini bulmak mumkun olamamisti! Daha sonradan basbakanligin email adresi olan tum yazarlara basin bultenlerini otomatik olarak gonderdiklerini de ogrenmistim.
Yazi ve resim gibi televizyon yayinlarinin da internet'e replikalari yerlestiriliyor. KanalD sanirim Turk tv kuruluslari icinde ilk olarak tv yayinlarini internet uzerinden Realvideo teknik destegi ile yayinlamaya basladi. Fakat KanalD'nin internet dosyalari Turkiye'deki bir internet baglantisinda oldugu icin Turkiye disindan en iyi baglanti hizinda bile (T1) izlenemiyor. Turkiye disindan izlenemiyorsa o zaman internet'e yerlestirmenin sebebi nedir?
Goruldugu uzere elektronik yayincilik klasik yayinciliktan farkli bir felsefeyi zorunlu kiliyor. Hitap ettiginiz kitlenin beklentileri ve okuma sartlari bambaska. Bu nedenle internet'te internet icin uretme simdiden ciddi medya kuruluslarini bu arac icin farkli dusunme tarzlari gelistirmeye zorluyor. Microsoft dunya uzerindeki bilgisayarlarin %80'ine kendi yazilim sistemini yerlestirdikten ve internet'e yoneldikten sonra gectigimiz sene internet'te yayinlanan en kaliteli siyasi dergi olan Slate'i cikardi. Fakat tum dunyada en cok okunan Ingilizce siyaset, kultur, sanat, vs. agirlikli elektronik dergi dev Microsoft sirketinin degil, merkezi San Francisco'da olan "Salon Magazine" ismindeki bir yayin kurulusunun. "Salon Magazine", Adobe grafik tasarim ve baska yazilim sirketleriyle koordine calisma icinde internet'te okunan en kaliteli dergiyi yaratmis durumda.
***
"internet Mukemmellesiyor mu?" sorusuna cevap vermek kuskusuz zor ve o derecede de goreceli. Ancak teknik oldugu gibi entellektuel anlamda da bu yeni iletisim ve medya turunde profesyonel calisma anlayisi ile amator ve misyoner bir idealizmin sentezini yaratmak gerekiyor. Bilgi akisinin bu denli yogun oldugu cagimizda yapilabilecekler, varolanlardan cok daha fazla. Bircogumuz evimizde bulunan tum kitaplari okudugumuzu iddia edemeyiz buyuk bir ihtimalle. Benzer bicimde daha hic kimse internet'in kendisine hitap eden hizmetlerini de kusursuz olarak kullanamiyor.
istenildigi takdirde internet her turlu sosyolojik, psikolojik, siyasi, iktisadi ve bilimsel etkilesimi mumkun kilabilir. Ancak bu etkilesim potansiyelinin kusursuz bir bicimde kullanilip, gelecege isik tutacak, bireyleri ve toplumlari ileriye goturecek calismalarin uretilmesi icin internet'in ve kullanicilarinin psikolojisini biraz da olsa anlamaya calismak gerekiyor.
Esen kalin...
Mehmet Binay
Dipnot:
*) NGO
Kaynakca:
1) "Sivil Toplum Orgutu mu, Gizli Istihbarat Teskilati mi?" -Mehmet Binay, Yelpaze/Buyutec (Subat 1997)
"Internet's Innovative Role" - International Herald Tribune; June 9, 1997
"The Internet in Central Asia" - Julie Moffett; Radio Free Europe*Radio Liberty/May 21, 1997
"Net Ideal Tantalisingly Near" - Tim Jackson; Financial Times/May 5, 1997
©COPYRIGHT 1997 TURKIYE NET (Her hakki saklidir).